فرهنگ لغت تازي از دهقان زادۀ ايراني در سدۀ سوم و واژگان پارسي آن

نخستين فرهنگ لغت تازي كه بر مبناي حرف آخر كلمه براي استفادۀ شاعران در قافيه‌هاي اشعار تنظيم شد كتاب التقفية في اللغة اثر دهقان‌زادۀ ايراني، يمان بَندَنيجي، در سدۀ سوم بود. اين كتاب از جهت زمان نگارش حدّ فاصل ميان العين و جمهرة اللغة اثر ابن‌دُريد اَزدي است. با توجه به اصالت ايرانيِ بندنيجي، واژگان پارسي اين فرهنگ از ارزش بسزايي برخوردار است، ولي متأسفانه اين واژگان تا كنون واكاوي نشده است. بندنيجي گاه به فارسي‌بودن واژه اشاره كرده، ولي در موارد بسياري هيچ اشاره‌اي به معرّب بودن واژگان و اصل فارسي آنها نكرده است. براي استخراج آنها همۀ فرهنگ مطالعه و يادداشت‌برداري شد و اينك با تنظيم الفبايي و اشاره به اصل فارسي واژگان معرّب و تطوّر آنها در ديگر فرهنگ‌ها، براي نخستين بار تقديم مي‌گردد. در اين نوشتار شرح‌حال كوتاهي از بندنيجي و معرفي فرهنگ لغت وي و يادكرد مهم‌ترين منابع كهن در اين زمينه آمده است.