هستي‌شناسي؛ بهبود خدمات اطلاع‌رساني در آرشيو صداوسيما

هدف پژوهش شناخت رابطه بين دايره واژگاني آرشيويست هاي صداوسيما و توانايي هاي اطلاع‌ رساني آنان به همراه ارائه الگوي هستي‌شناسي آرشيو صداوسيما است. اين پژوهش، كاربردي و ازنظر نوع پژوهش تركيبي متوالي (كيفي-كمي)، ازنظر روش پژوهش، آميخته است. گردآوري اطلاعات از طريق مصاحبه و پرسشنامه بود. ابتدا در مطالعه دلفي از طريق مصاحبه با خبرگان و صاحب‌نظران در حوزه آرشيو كه تعداد افراد در مطالعه دلفي 10 نفر بود، مؤلفه‌هاي اصلي تهيه شد و پرسشنامه محقق‌ساخته بين آرشيويست‌هاي صداوسيما مستقر در تهران كه تعداد آن‌ها 120 نفر بود به‌صورت سرشماري توزيع شد. براي تجزيه‌وتحليل داده‌ هاي گردآوري‌شده از دو روش كيفي (مطالعه دلفي) و كمي (پرسشنامه) استفاده شده است. جهت آزمون فرضيه‌ ها از آزمون كولموگراف اسميرنوف، جهت نرمال بودن داده‌ ها و تحليل داده ها از آزمون t (همبستگي)، از نرم‌ افزار ليزرل، براي ارائه الگوي هستي‌شناسي از نرم‌ افزار پورتژه استفاده شده است. ‌فرضيه‌هاي پژوهش نيز با استفاده از فن مدل‌ يابي معادلات ساختاري آزمون شده است. KMO يا آزمون مشخصه كايزر- ماير- اولكين يك معيار ارزيابي است كه در تحليل عاملي و تحليل مؤلفه‌ها براي ارزيابي مناسبي داده‌ها و استفاده از مدل‌هاي عاملي استفاده مي‌شود. اين آزمون به اندازه‌گيري اين موضوع مي‌پردازد كه آيا داده‌ها مناسب هستند تا از روش‌هاي تحليل عاملي استفاده شود يا خير. KMO يك اندازه‌گير از ميزان مشابهت بين متغيرها در داده‌ها است. مقادير KMO بين 0 و 1 قرار دارند. اگر مقدار KMO نزديك به 1 باشد (به‌عنوان‌مثال 0.8 يا بالاتر)، اين نشان‌دهنده اين است كه داده‌ها به‌خوبي براي تحليل عاملي مناسب هستند. نتايج حاصل از پژوهش تائيد‌كننده اين نظر هست كه آرشيويست با دايره واژگاني غني مي تواند در اطلاع رساني به كمك هستي شناسي آرشيو، بهينه و مفيد باشد. هستي شناسي پيشنهادي حاصل تبديل مفاهيم حوزه برنامه‌هاي صداوسيما كه در آرشيوهاي آن موجود است  در چهار مرحله: گردآوري مفاهيم، كشف و تعيين روابط ميان مفاهيم، ايجاد كاربرگه براي هر مفهوم و پياده‌سازي هستي‌شناسي در محيط پروتژه انجام پذيرفت. اين الگوي پيشنهادي مي‌تواند براي توليد هستي شناسي آرشيو صداوسيما مفيد واقع شود. ميانگين دايره واژگاني غني در بين پاسخگويان برابر با 4.01 و حداقل و حداكثر آن 3 و 5 است بنابراين ميانگين دايره واژگاني غني در حد متوسط به بالا است كه نشان‌دهنده اين است كه آرشيويست با دايره واژگاني غني به كمك هستي‌ شناسي آرشيو، مي‌تواند منابع اطلاعاتي مرتبط با نياز اطلاعاتي مراجعان به آرشيو هاي صداوسيما را در اختيار آنان قرار دهد. همچنين ميانگين متغير كيفيت اطلاع رساني آرشيويست‌ هاي صداوسيما در بين پاسخگويان برابر با 3.89 و حداقل و حداكثر آن2.92 و 4.72 است؛ بنابراين ميانگين متغير كيفيت اطلاع‌رساني آرشيويست ها در حد متوسط به بالا است و با هستي‌شناسي آرشيو، كيفيت اطلاع‌رساني بهتر خواهد شد. رابطه مثبت و معني‌داري بين هستي‌شناسي و دايره واژگاني آرشيويست هاي صداوسيما براي اطلاع‌رساني وجود دارد؛ به اين معنا كه با افزايش اين متغير ميزان استفاده بهينه از دايره واژگاني و اطلاع‌رساني بهينه آرشيويست هاي صداوسيما نيز افزايش مي‌يابد. ارائه اطلاعات مفيد در كمترين زمان، قابل‌توجه است و آرشيويست هاي صداوسيما توانايي ارائه اطلاعات متناسب با نياز اطلاعاتي مراجعين را دارند. آموزش استفاده از ابزارهاي بازيابي اطلاعات، هستي‌شناسي و به‌كارگيري تجربيات حرفه اي آرشيويست‌ ها، كيفيت اطلاع‌ رساني را بهتر مي كند.