تعيّن نظم گفتمانيِ خوانش نژاديِ ناسيوناليست‌هاي رمانتيك ايراني در تاريخ‌نگاري معاصر ايران (از قاجاريه تا پايان دورۀ پهلوي)

پرسش اصلي مقالۀ حاضر اين است كه آغازين لحظات تولد و پيدايشِ خوانشِ نژادي از تاريخ ايران كدام است. (درجۀ صفر) و بر مبنايِ كدام صورت‌بنديِ گفتماني، اين خوانش نژادي از تاريخ به‌مثابۀ يك نظمِ گفتمانيِ فراگير در تاريخ‌نگاريِ معاصر ايران (از دورۀ قاجاريه تا پايان حكومت پهلوي دوم)، تعيّنِ گفتماني پيدا كرد و هژمونيك شد و چه نتايجي به بار آورد. آخوندزاده و كرماني به‌مثابۀ سوژه‌هاي گفتمانِ خوانش نژادي در ايران، نخستين كساني بودند كه با ترويجِ ايدئولوژي عرب‌ستيزانه و با ارائۀ تحليلي سيستماتيك و نظام‌مند از خوانش نژادي، آن را در تاريخ‌نگاريِ ايراني صورت‌بنديِ گفتماني كردند. به زبانِ ديرينه‌شناسانه و از منظر تحليل نظام‌هاي انديشه‌اي، انديشه‌هاي نژاديِ آخوندزاده و كرماني در تاريخ‌نگاري ايراني به‌مثابۀ نيروهايي عمل كردند كه همچون نظام‌هاي گفتماني، سوژه‌هاي خودشان را ساختند. آخوندزاده، كرماني و جلال‌الدين ميرزا با بهره‌گيري از متون دساتيريِ آذركيوانيان (دورۀ صفويه) به‌مثابۀ متوني «ايدئولوژيك»، در نقشِ حاملانِ اوليه و سوژه‌هايِ گفتمانِ هم‌زمان، باستان‌گرايانه و نژادگرايانه درآمدند. نظمِ گفتمانيِ حاصل از خوانشِ نژاديِ ناسيوناليست‌هاي رمانتيك ايراني در آثار و مكتوباتِ مورخانِ بعد از آنان از قبيل حسن پيرنيا، عباس اقبال آشتياني، سعيد نفيسي، ابراهيم پورداود، ذبيح‌الله صفا، غلامرضا رشيد ياسمي و ديگر مورخان و روشنفكرانِ پسا آخوندزاده و پسا كرماني مي‌نشيند. اين مورخان و روشنفكران نيز به‌مثابۀ سوژه‌هايِ اين گفتمان و در همين چارچوب و فضايِ گفتمانيِ خوانشِ نژادي از تاريخ ايران، در نگارش آثار تاريخي‌شان به‌طور حتم، فصل يا بخشِ مهمي از كتاب‌هاي خود را به بحث‌هاي نژادي با عناوينِ «نژاد ايراني»، «نژاد آريايي»، خونِ ايراني و... اختصاص داده‌اند كه گويايِ بارز تعيّن نظم گفتمانيِ خوانشِ نژادي در تاريخ‌نگاري ايراني است. اين تاريخ‌نگاري و خوانشِ نژادي با مقدس‌انگاري و تأكيد همدلانه بر سلسلۀ «ساسانيان» به‌مثابۀ آرمان‌شهر با گفتمانِ نژادگرايانه و باستان‌گرايانه پيوند برقرار و در تاريخ‌نگاريِ ايران معاصر تعيّن گفتماني پيدا كرد و هژمونيك شد. در نتيجۀ نظامات گفتاريِ حاصل از خوانشِ نژادي از تاريخ ايران زمينه‌هايِ تئوريكِ «مقصر انگاريِ» انيران (مشخصاً اعراب) و «آنان را عاملِ تمامِ بدبختي‌هايِ ايرانيان انگاشتن» فراهم شد.