مفهوم و پيوند زمان و مكان در تاريخ‌‌نگري قديم ايراني (با تمركز بر دورۀ ساسانيان)

پژوهش حاضر براساس اين مسئله شكل گرفته است كه زمان و مكان در تاريخ‌‌نگري قديم ايراني چه معنا و نسبتي دارد. آنچه از تاريخ‌‌نگري قديم ايراني در نظر داريم، الگوي نظري و مفصل‌‌بندي گفتمانيِ متشكل از مجموعه‌‌اي از عناصر و مفاهيم است كه در بسترهاي سياسي و فرهنگي دورۀ مزدايي- ‌ساساني شكل گرفته و در دوره‌‌هاي بعدي بازتوليد شده است. مفهوم زمان و مكان در تاريخ‌‌نگري قديم ايراني را مي‌‌توان در دو سطح اجتماعي- ‌سياسي و الهياتي- ‌اسطوره‌‌اي به بحث گذاشت. سطح اجتماعي- ‌سياسي زمان و مكان در تاريخ‌‌نگري ايراني در امتداد سطح الهياتي‌- اسطوره‌‌اي آن قرار دارد. سطح الهياتي- ‌اسطوره‌‌اي، با محوريت نبرد خير و شر بيشتر حالتي خطي دارد؛ درحالي‌كه سطح اجتماعي- ‌سياسي انگارۀ زمان و مكان، در درون دركي دايره‌‌‌‌وار از هستي و اجتماع شكل گرفته است و براساس ظهور و سقوط سلسله‌‌هاي پادشاهي، حالتي چرخه‌‌اي و تكرار‌‌شونده دارد. براساس يافته‌‌هاي اين پژوهش كه با روش تحليلي به نگارش درآمده است، در تاريخ‌‌نگري قديم ايراني، پادشاه در مركز و حلقۀ واسط زمان‌‌ها و مكان‌‌هاي تاريخي و فراتاريخي قرار مي‌‌گيرد. در اين تاريخ‌‌نگري، سطح اجتماعي- ‌سياسي زمان و مكان، در امتداد سطح الهياتي- ‌اسطوره‌‌اي و حول مقام و نظم پادشاهي قرار دارد، همچنان كه برهم‌خوردن نظم شاهي موجب گسست پيوند زمان‌‌ها و مكان‌‌هاي تاريخي و فراتاريخي مذكور مي‌‌شود.