نگاهي به درون‌مايه‌هايِ همسان در: حماسۀ گيل‌گمش، سرودِ مرواريد و متن‌هايِ مانوي

حماسۀ گيل‌گمش و سرودِ مرواريد دو ميراثِ بزرگِ بشري هستند كه اثرِ نخستين در 2100 پيش از ميلادِ مسيح و دومين اثر در نيمۀ دومِ سدۀ نخستِ ميلادي (ميانِ 50 تا 70) به نگارش درآمده است. به نظر مي‌رسد اين دو اثر كه يكي قالبي حماسي و ديگر عرفاني دارد و ظاهراً متفاوت مي‌نمايند، از درون‌مايه‌هايي همسان بهره‌مندند و هر دو در شكل‌دهيِ انديشه‌ها و باورهايِ ماني و مانويان تأثيرگذار بوده‌ است؛ به اين معنا كه مادري تأثيرگذار (مادرِ حيات)، شاهزاده‌اي به فراموشي گرفتار آمده، وجودِ همزادي چون نَرْجَميگ، قهرماني مانندِ هرمزدبغ كه به سرزمينِ تاريكي مي‌تازد، وجودِ شيرچهر اژدهايي اهريمني، لباسِ رزم بركَندن و تاج بر سر نهادن پس از رهايي از تن و جهان، وجودِ مادينه‌اي گُمراه‌كُننده و همين‌طور پدر و دختري اهريمني (اَشَقْلون و مُرديانگ) كه در پيِ گمراه‌ساختنِ سرنمونِ انسان‌ها هستند، وجودِ كشتي‌راني رستگاركننده و آگاهي‌بخشي دلسوز (عيسايِ درخشان)، انسان‌ايزدي خورشيدگونه (ماني) و مقولۀ آزار نرساندن به حيوانات در مانويّت، همگي مقوله‌هايي است كه در حماسۀ گيل‌گمش و سرودِ مرواريد يافت مي‌شود. نتايجِ پژوهش نشان مي‌دهد كه ماني و مانويان از اين دو اثر كه يكي به ميان‌رودان تعلّق دارد و در پيوند با نژادِ سامي و ديگر به فرهنگِ پارتي ـ اشكاني متعلّق است، تأثير پذيرفته‌اند و در اين همساني و الگوپذيري، مي‌توانيم آميزش و تعاملِ فرهنگِ ايراني را با ديگر فرهنگ‌ها و باورها ببينيم.