مطالعه تطبيقي دو روايت موسيقايي از ابن خردادبه و مسعودي (نشانه‌هايي از وجود يك متن پهلوي درباره موسيقي دوره ساساني)

از ميان تمام روايت‌هاي موجود درباره الحان ساساني دو روايت در رساله اللهو و الملاهي نوشته ابن خردادبه و مروج ‌الذهب و معادن‌ الجوهر نوشته علي‌‌‌‌بن‌‌‌‌حسين مسعودي وجود دارد كه علاوه بر ذكر نام الحان درباره چيستي آن‌ها نيز گزارش كوتاهي آمده ‌است. بين متن مسعودي و ابن خردادبه همساني و ناهمساني‌هاي مهمي وجود دارد. با توجه به رأي پژوهشگراني كه متن مسعودي را رونوشت متن ابن خردادبه مي‌دانند و با در نظر گرفتن هم‌روزگار بودن دو نويسنده وجود اين ناهمساني‌ها پذيرفتني نيست. مطالعه نسخه‌هاي متعدد از متن مسعودي نيز احتمال خطاي رونويسان و مصححان را از بين مي‌برد. چرايي وجود اين همساني و ناهمساني‌هاي پرسش اصلي اين پژوهش است. تجزيه و تحليل موارد هم‌سان و ناهمسان در اين دو روايت با استفاده از روش تحليل روايت‌هاي تاريخي نشان داد احتمالا نويسندگان روايات خود را از مقابله و مقايسه متن ديگري نقل كرده‌اند. متن مرجع مشتركي به دو خط پهلوي و عربي در دست نويسندگان بوده‌است. شواهد نشان مي‌دهد اين دو متن مخدوش و نسخه عربي احتمالا برگردان متن پهلوي و به شيوه نگارشي اوايل اسلام بدون نقطه بوده‌است. بر اساس دانسته‌هاي پيشين از وجود آئين‌نامه‌هاي ساساني در موضوعات مختلف مي‌توان متن پهلوي مرجع نويسندگان را بخشي از يك آئين‌نامه‌ موسيقي به شمار آورد.