بررسي وابسته‌هاي عددي خاص در شعر خاقاني شرواني

خاقاني شرواني، سراينده نامدار و قصيده‌پرداز قرن ششم هجري، از بزرگ‌ترين شاعران زبان و ادب فارسي است. شاعري كه پيچيدگي مضامين، زبان فاخر و فنون شاعري كم‌نظيرش، او را همواره خاص جلوه مي‌دهد. استفاده از وابسته‌هاي عددي خاص در ساختار شعر خاقاني باعث تنوع لغات و اصطلاحات در زبان شده است و مهارت وي را در ساخت اين تركيبات نشان مي‌دهد. شيوايي و دل‌نشيني گفتار هر شاعر هنرمند به مهارت در گزينش و چينش واژه‌ها و چگونگي تركيب و آرايش آنها بستگي دارد. آرايه ادبي وابسته‌هاي عددي خاص، حاصل عناصر خيالي و انحراف از قاعده زباني در شعر خاقاني است و عامل ديريابي مفهوم شعر وي مي‌گردد؛ اما اين دور از ذهن بودن، امري هنري است كه سخن وي را زيبا جلوه مي‌دهد. در زبان گفتاري، اعداد بر شمارش معدود خود دلالت دارد؛ به‌گونه‌اي كه سراينده از هنجار عادي كلام خارج‌شده، معدودهايي را به كار مي‌گيرد كه يا قابل‌شمارش نيستند يا از امور انتزاعي‌اند. در اين پژوهش به معرفي و بررسي ساختار تشكيل‌دهنده اين صور خيالي در اشعار خاقاني پرداخته و سعي شده است تا وابسته‌ها به همراه اعداد و معدودشان محاسبه شود. در اينجا به اين پرسش‌ها پاسخ داده مي‌شود كه در تركيبات وابسته‌هاي خاص عددي، كدام ساختار داراي بسامد بيشتري است و كدام‌يك از اين اعداد، بيشترين كاربرد را در شعر خاقاني دارد. نتايج به‌دست‌آمده نشان مي‌دهد كه اعداد به‌كاررفته در اشعار، شامل يك، دو، سه، چهار، هفت، صد، هزار، صدهزار، يك‌دو، نيم، چندين و... است. وابسته عددي خاص «عدد + وابسته مادي + معدود مادي» بالاترين بسامد را به خود اختصاص داده و تركيب «عدد + وابسته انتزاعي + معدود مادي» كمترين تعداد را دارد.