تفنن ساختار و تنوع مضامين در ملمعات نور‌الدين عبدالرحمن بن احمد جامي

نور‌الدين عبدالرحمن بن احمد جامي، ملقب به خاتم الشعرا، شاعر تواناي ايراني قرن نهم هجري قمري است كه به دو زبان فارسي و عربي تسلط داشته است. دربارۀ تسلط جامي به زبان عربي، همين بس كه الفوائد الضيائيه في شرح الكافيه، مشهور به شرح جامي در نحو از وي بر‌جاي مانده است. وي توانسته است مضامين ادب عربي را به‌خوبي به زبان فارسي بسرايد و علاوه ‌بر آثار ارزشمند در نظم و نثر به زبان‌هاي فارسي و عربي و منظومه‌هاي متعدد فارسي، اشعار ملمع نيز از خويش بر‌جاي بگذارد كه خود از زمينه‌هاي ارزشمندي است كه شاعران فارسي‌زبان در آن طبع‌آزمايي كرده‌اند. اشعار ملمع جامي استمرار ملمع‌سرايي شاعران دوزبانه است كه در عين حال در تكوين و تحول ملمعات در عصر خويش ايفاي نقش كرده است. دربارۀ ملمع‌سرايي شاعران فارسي‌زبان، همواره اين سؤال مطرح است كه آنان در تحول صنعت ملمع، چه نقشي ايفا كرده‌اند و از حيث ساختار و مضمون چه نوآوري‌هايي بدان افزوده‌اند؟ اين سؤال دربارۀ ملمعات جامي نيز به ذهن پژوهشگران مي‌خلد؛ از اين رو، بررسي ملمعات جامي و تحليل ساختار و مضامين آن به‌منظور دستيابي به ميزان تنوع و نو‌آوري او در آنها موضوع اين نوشتار است كه با مراجعه به ديوان وي و با تحليل ساختار ملمعات آن انجام پذيرفته است. بر‌اساس بررسي انجام‌شده، مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه جامي در انواع ملمع از نظر ساختاري طبع‌آزمايي كرده و مضامين مختلف تغزل و وصف و مدح را موضوع ملمعات قرار داده و نو‌آوري‌هايي در ساختار آنها داشته است كه به‌نوعي مي‌توان آن را تفنن در سرايش شعر تلقي كرد.