تحليل تشبيه در مثنوي هشت‏ بهشت امير خسرو دهلوي

هشت‏ بهشت يكي از مثنوي‏‌هاي پنج‏گانۀ امير خسرو است كه در جواب هفت‏ پيكر نظامي سروده شده است. تشبيه نقش مهمي در تصويرسازي و آفرينش ادبي دارد. بحث در مورد تشبيه به شناخت بيشتر شعر امير خسرو كمك مي ‏كند. در اين پژوهش، تشبيه در هشت‏ بهشت از همۀ جهات مورد بررسي قرار گرفته است و در پايان هر مبحث، آمار كمي آن نيز ارائه شده است. اين جستار نشان مي‏‌دهد كه امير خسرو از موضوعاتي مانند انسان و متعلقات آن از قبيل اجزاي بدن و همچنين مصنوعات انساني و مكان‌‏ها بيشتر بهره برده است. از عناصري مانند طبيعت، اجرام آسماني، اشيا و مفاهيم انتزاعي به‌‏عنوان مشبه‌‏به استفاده كرده است. دهلوي از تشبيهات مرسل، مجمل، حسي به حسي و مفرد به مفرد نسبت به ساير حالت‏‌ها بيشتر استفاده برده است. وجه شبه هم مورد بررسي قرار گرفت كه مشخص شد، مهم‌‏ترين موضوعات و صفاتي كه به‏‌عنوان وجه شبه مدنظر شاعر بوده است، شامل: سرعت، رنگ، زيبايي و شكل ظاهري هستند. در ادامۀ بحث تحقيقي و غير تمثيلي بودن وجه شبه‏‌ها را نيز بررسي كرده‏‌ايم كه نشان مي‏‌دهد تشبيهات بيشتر از نوع تحقيقي هستند. تشبيهات تمثيلي هم كاربرد كمي دارند و اغلب غير تمثيلي هستند. همچنين به آميختگي تشبيه با برخي ديگر از صور خيال همانند استعاره، كنايه، تلميح و اسطوره و سپس به زاويۀ تشبيه و تشبيهات تازۀ اين مثنوي هم اشاره شده است.