دگرديسي كنش در ترس و لرز غلامحسين ساعدي با تكيه بر نظريۀ عمل پير بورديو

از جمله ابزارهاي پژوهشگر حوزۀ ادبي، نقدِ جامعه‌شناختي است كه به كمك آن مي‌تواند جهان متن را تحليل كند و از رهگذار آن به انكشاف معنا دست يابد. در اين پژوهش، برآنيم به روش تحليل كيفي و با تكيه بر مطالعات كتابخانه‌اي و بر مبناي نظريۀ عمل يا كنش پير بورديو قصه‌هاي شش‌گانۀ ترس و لرز غلامحسين ساعدي را بازخواني كنيم. در هر قصه تلاش كرديم به صورت مجزّا عادت‌واره، سرمايه، موقعيت هر شخصيت در ميدان مورد نظر و روابط ايشان را بررسي كنيم. دستاوردهاي پژوهش نشان مي‌دهد: 1. فقر و كمبود سرمايۀ فرهنگي و اقتصادي مهم‌ترين عامل براي ايجاد و گسترش خرافه، ترس و به ويژه تحميل آن به عنوان عادت‌وارۀ اهالي آبادي است. 2. يكي از عادت‌واره‌هاي برجستۀ اهالي ترس و انفعال است كه به طرق مختلف آن را دائماً بازتوليد مي‌كنند و به نسل بعدي انتقال مي‌دهند 3. با وجود كمبود و فقر سرمايه، اهالي سعي مي‌كنند موقعيت خود را در ميدان حفظ و حتي براي ارتقاي آن تلاش كنند. مبناي رابطۀشان، بر اساس موقعيت‌شان در ميدان تغيير مي‌كند و حتي به نزاع روي مي‌آورند. 4. به هنگام خارج شدن اهالي از آبادي يا ورود شخص يا اشخاصي به آن‌جا، اهالي احساس خطر مي‌كنند؛ به ويژه كساني كه از سرمايۀ اقتصادي برخوردارند بيش از ديگران دچار ترس و لرز مي‌شوند. 5. همبستگي اهالي با پيشروي قصه‌ها به تدريج كاهش مي‌يابد و در قصۀ ششم به‌طور كامل فروپاشي روابط اهالي علني مي‌شود. 6. با پيشروي قصه‌ها از ميزان كنشگري شخصيت‌ها كم مي‌شود و به سمت كنش‌پذيري پيش مي‌روند.