چيستي و چگونگي «رئاليسم سمبوليك» در متون ادبي

پژوهش حاضر بر آن است تا با بررسي مروري و انتقادي رئاليسم سمبوليك، ضمن تحليل سه جنبۀ مهم از شناخت‌شناسي آن، چيستي و چگونگي رئاليسم سمبوليك را در متون ادبي تبيين نمايد. بدين منظور در سه بخش، بافتِ موقعيتي رئاليسم سمبوليك، امكان پيوند رئاليسم با ضد‌رئاليسم و نمادپردازي در رئاليسم سمبوليك و نظام معنايي رئاليسم سمبوليك بررسي‌ گرديد. رئاليسم سمبوليك، هم به‌عنوان يك تكنيك هنري و همچنين به‌عنوان يك سبك شناخته شده است، از آنجا كه اصطلاح «رئاليسم سمبوليك» در مجامع ادبي و هنري ايران به روشني شناخته نشده است، ضرورت اين پژوهش احساس مي‌شد. نتيجه آنكه رئاليسم سمبوليك در بسترهايي رشد كرد كه ارتباط زبان با واقعيت پررنگ‌تر و برجسته‌تر شد و از سويي نيز براي فراروي از واقع‌گرايي عكاسانه، همزمان از نماد استفاده گرديد. در مورد ديگر، امكان تعامل رئاليسم با ضد رئاليسم و نمادپردازي بررسي شد، نتيجه آنكه در دوره‌هاي مورد بررسي مي‌توان شاهد تأثير و تأثر رئاليسم از ضد‌رئاليسم و نماد در استفاده از رئاليسم سمبوليك بود، هرچند اين پيوندها قابل ردگيري هستند، امّا رئاليسم سمبوليك نشان‌ داد خود داراي ساختاري مستقل است. در سومين بخش ضمن تأييد و تبيين نظام معنايي رئاليسم سمبوليك، وجه تمايز آن با ساير نظام‌هاي نمادين مشخص شد و جايگاه نماد در رئاليسم سمبوليك تحليل گرديد، نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه نظام معنايي در رئاليسم سمبوليك با اندكي تفاوت از نظريات دوسوسور، پيرس و ياكوبسن، قابل تعريف است و مي‌توان الگوي معنايي مستقلي براي آن ترسيم كرد و در نهايت مي‌توان به اين تعريف دست يافت كه رئاليسم سمبوليك نوع خاصي از نمادپردازي است كه به دليل قرار گرفتن در يك زمينۀ رئاليستي از محدوديت‌هاي معنايي و تفسيري برخوردار است و آن نوع تعدد معنايي رايج در متون نمادين را ندارد.