نقد تاريخي و تحليل روابط ايران و هند در كتاب تاج‌التواريخ (بر اساس نسخه چاپ سنگي)

ايران و هند دو خاستگاه بزرگ تمدن جهان هستند كه مردمان آن‌ها از ديرباز به دليل قرابت‌هاي نژادي و قومي و داشتن منشأ مشترك و ريشه‌هاي فرهنگي مشابه و همسايگي طولاني طي هزاره‌ها با يكديگر در تعامل و رفت‌وآمد و داد و ستد بوده‌اند. موضوع آغاز روابط مردمان اين دو سرزمين كهن در ميان آثار و اسناد فارسي و تاريخ‌هاي محلي شبه‌قاره تا حد قابل توجهي مسكوت مانده است. مهم‌ترين منبعي كه آغاز اين روابط را به دوران اساطيري مي‌رساند، كتاب حماسي و جاويدان شاهنامه اثر شاعر بلندآوازه ايران، حكيم ابوالقاسم فردوسي طوسي است. ضرورت درك چنين حقيقتي در ساير آثار فارسي در شبه‌قاره اين پژوهش را رقم زد. يكي از نسخ ناياب كه در هند تأليف شده، تاج‌التواريخ نگاشته ميرزا محمد ملك‌الكتاب شيرازي است كه اثر خود را در ۱۳۱۰ ق. دربارۀ تاريخ هند از نخستين ايام تا زمان حكومت بريتانيا در هند به رشتۀ تحرير كشيده و ضمن شرح رويدادهاي تاريخي به روابط اين دو كشور از بدو تاريخ هند اشاره‌ كرده است. اين تحقيق با ضرورت بررسي اين روابط از نگاه نسخۀ مزبور و چگونگي آغاز و انجام اين روابط طي هزاره‌ها تلاش كرده به اين پرسش اصلي پاسخ دهد كه صحت‌وسقم محتوايي اين اثر چگونه است و درجه ارزش اين متن چيست. براي رسيدن به اين هدف از روش تحليلي توصيفي و نقد و بررسي كتاب و نيز روش اسنادي و كتابخانه‌اي استفاده‌ شده است. در مجموع آنچه در جمع‌بندي از اين تحقيق قابل تأكيد است، روشن كردن ارزش اين اثر در ريشه‌يابي روابط ايران و هند و نيز روشن نمودن شدت دوستي و نياز مردمان دو سرزمين به تداوم اين روابط است. نويسنده با تأكيد بر همين روابط قدمت و ارزش آن را نشان داده است.