تأملي در اخبار من بلغ از منظر تاريخ‌گرايي نو

از ديرباز بررسيها درباره مفهوم دسته‌­اي از احاديث با نام «اخبار من بلغ» در مطالعات فقهي و اصولي جريان داشته است. تفاوتهاي جزئي اما معنادار متون اين روايات، نگارنده را بر آن داشت تا با رويكرد تحليل متن اين روايات را مورد بررسي قرار دهد. پيش از تحليل متن رسيدن به متني كه از اصالت بيشتري برخوردار است ضروري است. كهن‌­ترين منابع حديثي موجود شيعه كه اخبار من بلغ در آنان آمده است «محاسن برقي» و «كافي كليني»اند. محاسن برقي كه متقدم‌­ترين منبع اين روايات است ثواب بر انجام عمل را مقيد به رسيدن آن ثواب از سوي رسول خدا(ص) كرده است؛ اما اين قيد در كافي و ديگر كتب بعدي وجود ندارد. با توجه به بررسي طرق و رجال سند، روشن شد آن دسته احاديثي كه قيد رسيدن ثواب از پيامبر اكرم(ص) را دارند از اصالت بيشتري برخوردارند. نظريه‌­اي كه بر اساس آن تحليل متن انجام شد «تاريخ‌­گرايي نو» است. اين نظريه كه از نظريات انتقادي تحليل متن است، نوشته را سازه­‌اي فرهنگي مي­‌داند؛ سازه‌­اي كه روايت‌گر و حاصل تأثير و تأثر گفتمانها است. از اين رو در جهت يافتن گفتمانهايي كه اخبار من بلغ حاصل آنها است به سه گفتمان «جايگاه سخن پيامبر(ص) به عنوان تنها منبع معتبر ديني در ميان اهل سنت»، «تسامح در اخبار مربوط به سنن و فضائل در ميان اهل سنت» و «زندگي مسالمت‌­آميز شيعيان در كنار اهل سنت» روبرو شديم. با توجه به اين سه گفتمان مي‌توان در نظر گرفت كه اخبار من بلغ در جهت مدارا و همزيستي مسالمت آميز شيعيان با اهل سنت بيان شده باشد.