توأماني موسيقي نظري و عملي در دو اسلوب نازك‌خيالي و دورخياليِ سبك هندي

فن موسيقي از فنون پركاربرد شعر است كه شاعران از آن براي انتقال انديشه‌هاي خويش بهره مي­جستند. برخي شاعران به‌دليل تبحر در موسيقي بيش از ديگران موسيقي را براي بيان انديشه­ها و ساختن تصاوير شاعرانه به‌كار بسته‌اند. بسامد گفتمان موسيقي در شعر اين‌دسته از شاعران و تصوير­آفريني ­از رهگذر آن، تسلط آنها را بر موسيقي، هم به‌لحاظ نظري (مانند مباحثي چون سازشناسي و الحان) و هم به‌لحاظ عملي (كه همانا نوازندگي و آهنگ‌سازي‌ است) نشان مي‌دهد. در پژوهش پيش‌رو، با استفاده از روش تحليلي-توصيفي، به واكاوي چگونگي موسيقي نظري و عملي در ديوان دو شاعر برجستۀ سبك هندي، صائب تبريزي، پيشواي جريان نازك­خيالي، و بيدل دهلوي، پيش­آهنگ جريان دورخيالي، پرداخته شده است. نخست، با آوردن شواهد مثال، مفاهيم موسيقي در شعر شاعران بررسي و سپس هردو ديدگاه در حوزۀ موسيقي مقايسه شده است. نتيجۀ پژوهش نشان داد كه دانش موسيقي در بازگشايي رموز شعر اين شاعران بسيار مؤثر است، چنان‌كه بدون ريشه­يابي موسيقي، به‌مثابه تخصص و حرفه، دستيابي به فهم درست و دقيق برخي ابيات امكان‌پذير نخواهد بود. درواقع، اين روش كاربرد مفاهيم موسيقي، نشانۀ آگاهي از دور به اين حوزه نيست، بلكه دلالت بر نوعي معرفت علمي و شناخت از نزديك دارد. حاصل اين جستار، كه تبيين توأماني موسيقي نظري و عملي در دو اسلوب نازك‌خيالي و دورخياليِ سبك هندي است، بر سه شاخۀ اصلي شبكه تداعي، معرفت نظري‌ـ‌عملي و پيوند شعر و موسيقي دلالت دارد.