طاعون‌زدگي شام در تمدن اسلامي (از ابتدا تا پايان دوره امويان)

شيوع بيماري‌هاي همه‌گير در گستره‌ي تمدن اسلامي، همواره يكي از مسائل مهم بوده است. سابقه‌ي تاريخي بيماري همه‌گير طاعون به دوران باستان مي‌رسد. شيوع بيماري طاعون، معروف به طاعون ژوستينين، در اواخر دوره‌ي باستان و انتقال آن به دوره‌ي اسلامي، مسلمانان را در سرزمين‌هاي فتح‌شده با مسائل جديد مواجه ساخت؛ ازاين‌رو، طاعون از مهلك‌ترين بيماري‌هاي مسري در گستره‌ي جغرافياي تمدن اسلامي بوده كه در قرون اوليه‌ي اسلامي، آسيب‌هايي به بدنه‌ي ساختار اجتماعي، اقتصادي و حتي فكري و فرهنگي جامعه‌ي اسلامي‌ وارد كرده است. سرزمين شام از طاعون‌خيزترين مناطق تمدن اسلامي بوده كه به‌صورت مكرر و پي‌درپي درگير اين بيماري شده و آسيب‌هاي فراواني را تجربه كرده است. اين پژوهش به بررسي طاعون در منطقه‌ي شام در دوره‌ي امويان (41تا132ه.ق/661تا749م) پرداخته؛ همچنين، دلايل وقوع آن و باورهاي پيرامون طاعون را در اين منطقه بررسي كرده است. بررسي‌هاي اين تحقيق نشان داد، موقعيت جغرافياي شام، مديترانه‌اي بودن آب‌وهواي آن و قرارگرفتن سرزمين شام در مسير راه‌هاي تجاري و آمدوشدهاي حاصل از آن در وقوع و گسترش طاعون اثرگذار بوده است. وقوع طاعون در جهان‌بيني مسلمانان نيز، آثاري مهم و شايان توجه داشته است؛ به‌طوري‌كه آنان طاعون را نه يك بيماري همه‌گير، بلكه نتيجه‌ي رحمت يا عذاب الهي مي‌پنداشتند.