زمين‌شيمي و جايگاه زمين‌ساختي سنگ‌هاي آتشفشاني مجموعه آتشفشاني- دروني ماهيرود، جنوب‌خاوري سربيشه (خاور ايران)

سنگ‌هاي آتشفشاني ماهيرود بخشي از مجموعه آتشفشاني-دروني ماهيرود در جنوب‌خاوري سربيشه در استان خراسان جنوبي به‌شمار مي‌روند. اين سنگ‌ها به سن كرتاسه پسين در زمين‌درز سيستان جاي مي‏‌گيرند. تركيب بيشتر آنها، بازالت‏‌هاي ساب‌آلكالن (توله‌ايتي)، آندزيت-بازالت با دايك هاي داسيت- ريوداسيت است. كاني‏‌هاي اصلي سازنده بازالت‏‌هاي ساب‌آلكالن (توله‌ايتي) و آندزيت -بازالت‌ها عبارتند از: پلاژيوكلاز، پيروكسن و آمفيبول و كاني‏‌هاي پلاژيوكلاز و كوارتز كاني‌‌هاي اصلي سازنده دايك هاي داسيت- ريوداسيت هستند. بر پايه مجموعه نمودارهاي تمايز جايگاه زمين‌ساختي، سنگ‌هاي آتشفشاني ماهيرود به ماگماتيسم جزيره‌هاي كماني (پهنه‌هاي فرورانشي) مربوط هستند. سنگ‌هاي آتشفشاني يادشده نسبت به تركيب N-MORB از LILE غني‌شدگي و از HFSE تهي‌شدگي نشان مي‏‌دهند. غني‌شدگي از LILE از ويژگي‌هاي جزيره‌هاي كماني است كه در پي دگرساني صفحه فرورونده و آزادشدن آب روي مي‌دهد. ناهنجاري منفي عنصر Ce در اين سنگ‌هاي آتشفشاني نيز با ويژگي‏‌هاي جزيره‌هاي كماني همخواني دارد كه اين ناهنجاري پيامد پيدايش سيالات ناشي از ذوب و آبزدايي رسوبات پلاژيك صفحه اقيانوسي فرورونده است. پيدايش اين بازالت‌هاي نوع MORB در پهنه‌هاي فرورانش نشان‌دهنده ذوب در پي برداشته‌شدن فشار و بالا آمدن گوشته است و مي‏‌تواند با شكستگي پوسته كماني نازك‌شده مرتبط باشد. مقدارهاي N(Tb/Yb) كمتر از 8/1 اين نمونه‏‌ها نشان‌دهنده ژرفاي ذوب ماگما در نزديك به 80 كيلومتري و كمتر از آن از يك منبع اسپينل‌پريدوتيتي است. بنابراين سنگ‌هاي آتشفشاني ماهيرود از ذوب اسپينل لرزوليت و ‌عمق‌ كمتر از ميدان پايداري گارنت در جزيره‌هاي كماني پديد آمده‏‌اند.