روش‌ شناسي عقلاني مولانا در مثنوي در جهت اثبات اختيار بشري

مسألۀ جبر و اختيار يكي از نكات بسيار پيچيدۀ علم كلام در دين مبين اسلام است كه با توجه به برداشت‌هاي گوناگون فرق مختلف كلامي و نحله‌هاي فكري و مذهبي از جمله عارفان از آيات قرآن كريم، احاديث نبوي و برداشت‌هاي گوناگون و بعضاً متضاد و مخالفي را به دنبال داشته است؛ تا جايي‌ كه هر يك از مشرب‌هاي فكري از جمله اشاعره و معتزله با توجه به زيرساخت‌هاي فكري و انديشگاني خويش در جست‌وجوي مستمسكي براي اثبات عقايدشان بوده‌اند. در اين ميان عارفان مسلمان و از جمله مولانا جلال‌الدين در اثر سترگ خود مثنوي يكي از دلايل محكم و متقني را كه در جهت اثبات اختيار و ارادۀ بشر ذكر مي‌نمايد بهره‌گيري از روش عقلاني و منطقي قدرت انديشه و تفكر در جذب خواسته‌ها و طلب كردن پديده‌هاست كه از آن با عنوان «قدر مشترك» ياد مي‌نمايد. مولانا به كمك روش شناسي عقلاني به دنبال اثبات مسألۀ اختيار و نفي جبر گرايي است و در پرتو اختيار و ارادۀ بشري قدرت انديشه و فكر را به اثبات مي‌رساند. يافته‌هاي اين پژوهش كه به شيوۀ توصيفي - تحليلي و بر مبناي مطالعات كتابخانه‌اي و شيوۀ سندكاوي انجام شده است نشان مي‌دهد كه قدرت فكر و انديشه در وجود انسان به عنوان نيرويي در جهت اثبات قدرت اختيار بشري در مشرب كلامي مولانا مورد توجه قرار گرفته است.