بازخواني تفسير حكمت متعاليه از ملاك نيازمندي به عليت

موجوديت، حدوث، امكان ماهوي و امكان فقري از جمله ملاك‌هايي است كه براي توجيه نيازمندي برخي از امور به علت مطرح شده است. هر كدام از اين ملاك‌ها توسط ديگران نقد و انكار شده است. برخي از انديشمندان معاصر نيز آخرين ديدگاه، يعني امكان فقري را نقد و رد كرده و امكان معنايي را به عنوان تنها ملاك درست نيازمندي به علت معرفي كرده است. در اين مقاله، با توجه به دو معناي ملاك (علت و دليل) اقوال فوق بررسي و نشان داده شده كه همگي آنها با چالش مواجه‌اند. با تقسيم علت به تحليلي و خارجي، امكان معنايي، به عنوان ملاك نيازمندي به علت در عليت تحليلي و خود علت به عنوان ملاك نيازمندي به علت در عليت خارجي معرفي گرديده است. هم‌چنين با تقسيم عليت به فاعلي، غايي، مادي و صوري؛ تامه و ناقصه؛ مباشر و غير مباشر؛ طولي و عرضي؛ حقيقي و اعدادي، ملاك نيازمندي به هر كدام از آنها به صورت جداگانه تعيين گرديده است.