بررسي انتقادي كيهان‌شناسي هاوكينگ بر اساس زمان موهومي‌

نظريه‌هاي طرح‌شده درباره آغاز و فرجام جهان در كيهان‌شناسي نوين از مهم‌ترين نقاط تلاقي علم و دين است. برخي مدل‌ها و نظريه‌هاي رايج در كيهان‌شناسي كوانتومي به مثابه تبييني طبيعت‌گرايانه و خداگريزانه از جهان، به ابزاري براي مخالفت با عقايد ديني در باب آفرينش‌ تبديل شده است. از اين گونه است مدلي كه استيون هاوكينگ با همكاري جيمز هارتل ارائه كرده است. در اين مدل هاوكينگ با نظرياتي كه جهان را باز، ازلي و داراي امتداد بي‌نهايت در گذشته قلمداد كرده‌اند، مخالفت ورزيده، به محدوديت و تناهي جهان اعتراف مي‌كند. او در عين حال بر آن است جهان حادث و آغازمند نيز نبوده، غير ازليِ غيرحادث است و درنتيجه همچنان بوده و هست و خواهد بود. بدين روي جهان نه آغازي دارد تا آغازگري چون خدا لازم آيد و نه پاياني دارد و نه معاد و قيامتي. مقاله پيش رو بر آن است ديدگاه يادشده را با توجه به زمان موهومي كه نقش زيرساختي مهمي در كيهان‌شناسي هاوكينگ دارد، به روش توصيفي معرفي كند. سپس آن را به روش عقلي-تحليلي ارزيابي كرده، دلالت‌هاي الهياتي‌اش را بازشناسد. ماحصل تحقيق اين است كه مدل يادشده افزون بر اينكه به لحاظ علمي و منطقي نيازمند بررسي بيشتر است، بر فرض صحت، دلالتي بر طبيعت‌گرايي هستي‌شناختي هاوكينگ ندارد.