بررسيِ تأثير دستاوردهاي فلسفي حكمتِ متعاليه در اجتهاد شيعي: مطالعۀ مورديِ مسئلۀ «وحدتِ وجود»

مسئلۀ اساسيِ اين پژوهش بررسيِ تأثير يا عدمِ تأثيرِ تحقيقات فلسفي در صدورِ احكامِ فقهي و هدف از آن، اثباتِ اين تأثير با مطالعۀ مورديِ مسئلۀ «وحدتِ وجود» در حكمت متعاليه است. برخي فُقها در احكامِ مربوط به «كافر» و همچنين در احكام كتب «ضِلال»؛ به مسئلۀ وحدتِ وجود و قائلينِ به آن پرداخته‌اند و در بابِ مشروعيّت يا عدمِ مشروعيّتِ چنين ديدگاهي به داوري نشسته‌اند و به‌تبعِ آن احكامي را در بابِ قائلينِ آن، صادر كرده‌اند. در اين مقاله به روشِ توصيفي-تحليلي آشكار مي‌شود اجتهاد فقها در اين باب، تابعي از نحوه مواجهه و مفاهمه فقهاي صاحب رأي با آراي فلسفي است. بر اين اساس، پس از ذكر نمونه‌هايي از داوري فقهاي چند سده اخير و ايضاح پيش‌فرض‌هاي فلسفي يا عرفاني نهفته در آن،  نسبت تقرير صدرالمتألهين از مسئلۀ وحدتِ وجود با ديگر تقريرها روشن و ثمره پذيرش يا عدم پذيرش آن در داوري فقها معين شده است. در اين مقاله آشكار مي‌گردد اولاً تقريرِ صدرالمتالهين از وحدت وجود  از تقرير عرفاني آن متمايز است و ثانياً پذيرش اين تقرير مي‌تواند دوگانگي و غيريت ميان توحيد فقها و عرفا را رفع نموده؛ و  با معاضدت تحقيقات فلسفي حكمت متعاليه، اجتهاد فقها از انتساب بلاوجه صفت كفر و ضلال منزه گردد.