تحليل معناشناختي واژۀ «وَهَبَ» در قرآن با هدف كشف دلالت، كاركرد و سنخ تربيتي صفت «وهّاب»

قرآن كريم در تحول معناشناختي خود با تغيير در چيدمان واژه‌‌هاي كهن، جاني تازه به آنها بخشيد و از اين رهگذر جهان معنايي نويني را فرا‌روي آدمي گشود. مفهوم رابطۀ تربيتي خدا با انسان، بخشي از اين جهان معنايي است كه در اثر دگرگوني ارتباط واژه‌ها، دستخوش تغيير قرار گرفت. اين تغييرمفهومي در ساختار «صفات الهي» قابل مشاهده است؛ از اينرو براي كشف دلالت‌ها و فرايندهاي تربيتي رابطۀ خدا با انسان سزاوار بررسي خواهند بود. در همين راستا پژوهش حاضر با كاربست روش تحليل معناشناسي ساختگرا و روش تحقيق كتابخانه‌اي، در افق محدود، به تحليل مولفه‌‌هاي معنايي صفت «وَهّاب» در كاربرد قرآني پرداخته است؛ تا گامي موثر براي دستيابي به يك افق كلان يعني شناخت مقولۀ «عطاي پروردگار» در نظام تربيت اسلامي بردارد. بررسي‌‌ها نشان مي‌دهند كه ماده «وَهَبَ» در تقابل با ماده «أجر» بر محور همنشيني با واژگاني چون «ربّ»، «رحمت»، «لَدُنكَ»، «النّافِله»؛ و بر محور جانشيني با واژه‌هايي مانند «فضل»، «فيض»، «جود»، «سخي» و «عطي» در يك ميدان معنايي جاي دارد. برآيند تحليل يادشده اين است كه ساخت وصفي آن يعني «وَهّاب»، در تحول معناشناختي خود بر بخشنده‌اي (معطي) مهربان كه بي دريغ، بدون چشم‌داشت و بدون‌ شرط، متاعي خارق العاده و دور از دسترس را عطا مي‌كند دلالت دارد. بنابراين كاركرد تربيتي آن در كنار ديگر اجزاي حوزه معنايي «بخشندگي خداوند»، اين گونه قابل توضيح است: فزون بخشي بدون شرط، احساس ارزشمندي را به مخاطب ارزاني مي‌دارد و زمينۀ تحقق فرديت و شكوفايي‌اش را فراهم مي‌سازد؛ بدين‌‌روي بيشتر به رهيافت انسانگرايي در تربيت نزديك خواهد بود.