تأثير سيلاژ مخلوط كاكتوس علوفه‌اي يونجه بر مصرف خوراك، قابليت هضم مواد مغذي، سنتز پروتئين ميكروبي، فراسنجه‌هاي خوني و شكمبه‌اي گوسفند كرماني

سابقه و هدف: پديده خشك سالي اثرات نامطلوبي بر صنعت دامپروري گذاشته و سبب كاهش جمعيت و عملكرد دام‌ها شده است. از اين رو جايگزيني گونه‌هاي مقاوم به كم‌آبي مانند كاكتوس علوفه‌اي كه نسبت به وضعيت نامساعد محيطي مقاومت بالايي دارند، مي تواند راهكار مناسبي براي جبران خسارت‌هاي به‌عمل آمده باشد. اما به‌دليل پايين بودن ماده خشك و پروتئين خام، نشخواركنندگاني كه تنها از اين گياه تغذيه مي‌كنند ممكن است دچار اختلالات هضم مانند اسهال و كاهش وزن شوند. بنابراين تركيب كاكتوس علوفه‌اي كه داراي كربوهيدارت بالاست با مواد خوراكي داراي الياف و پروتئين بالا، مي‌توانند يك تركيب متعادل را به‌وجود آورند. هدف از اين پژوهش، بررسي تأثير تغذيه سطوح مختلف سيلاژ كاكتوس علوفه‌اي با يونجه خشك بر مصرف خوراك، فراسنجه‌هاي شكمبه و توليد پروتئين ميكروبي بود. مواد و روش‌ها: براي تهيه سيلاژ، كاكتوس علوفه‌اي به‌ميزان 66 كيلوگرم و يونجه خشك به‌ميزان 34 كيلوگرم به‌صورت همگن مخلوط و در بشكه‌هاي پلاستيكي 220 ليتري فشرده ‌شد. نمونه‌برداري از سيلاژ پس از سيلو‌كردن در روز 45، براي تعيين تركيب شيميايي سيلاژ‌ها انجام شد. در اين آزمايش از چهار رأس گوسفند نر نژاد كرماني با ميانگين وزني 0.2±43 كيلوگرم و سن 2.5 سال در قالب طرح چرخشي در چهار دوره 21 روزه (16 روز عادت‌پذيري) استفاده شد. جيره‌هاي آزمايشي شامل جيره شاهد (سطح صفر) و جيره‌هاي داراي سطوح 10، 20 و 30 درصد سيلاژ مخلوط كاكتوس علوفه‌اي يونجه بودند. ابتدا حجم گاز توليدي از جيره هاي آزمايشي تعيين شد. به‌منظور تعيين مصرف خوراك و قابليت هضم مواد مغذي، در هفته نمونه‌گيري، نمونه خوراك و باقيمانده خوراك روزانه جمع‌آوري، توزين و آناليز شيميايي شد. در روز آخر هر دوره نمونه‌گيري از مايع شكمبه هر گوسفند در ساعات صفر، دو، چهار، شش و هشت ساعت پس از مصرف خوراك توسط لوله مري متصل به دستگاه ساكشن، جهت تعيين pH، نيتروژن آمونياكي، جمعيت پروتوزوآ و اسيدهاي چرب فرار نمونه‌گيري به‌عمل آمد. در روز چهارم هر دوره، سه ساعت پس از مصرف خوراك، خون‌گيري از دام‌ها از طريق وريد وداج جهت تعيين فراسنجه‌هاي بيوشيميايي خون انجام گرفت. به‌منظور تعيين ميزان آلانتوئين و پروتئين ميكروبي، ادرار توليدي در روزهاي نمونه‌گيري در طول 24 ساعت با ظرف‌هايي كه در زير قفس‌هاي متابوليكي قرار داشت جمع‌آوري شد.يافته‌ها: حجم گاز توليدي از جيره‌هاي آزمايشي به‌طور معني‌داري متفاوت بود 0/05 p قابليت هضم چربي خام و الياف نامحلول در شوينده اسيدي با جيره‌ داراي 30 درصد سيلاژ از گروه شاهد و جيره‌هاي داراي 10 و 20 درصد سيلاژ بيشتر بود p 0/001. ‌هم چنين قابليت هضم ماده خشك، ماده آلي و الياف نامحلول در شوينده خنثي با افزودن سيلاژ مخلوط كاكتوس يونجه به جيره، به صورت درجه دو افزايش يافت (0.026=p). بيشترين غلظت نيتروژن آمونياكي مايع شكمبه در تمامي ساعات نمونه‌گيري با تغذيه جيره‌ داراي ۳۰ درصد سيلاژ (با ميانگين 19.5 گرم در دسي‌ليتر) مشاهده شد p 0/001 هم‌چنين درصد مولاري اسيد پروپيونيك با استفاده از 20 و 30 درصد سيلاژ به‌صورت خطي افزايش و درصد مولاري اسيد استيك و نسبت اسيد استيك به اسيد پروپيونيك به صورت خطي كاهش يافت (0.001=p). غلظت نيتروژن اوره‌اي (0.03=p) و تري‌گليسيريد (0.01=p) خون تحت تأثير افزودن سطح سيلاژ كاكتوس - يونجه تغيير كرد كه بيشترين مقدار نيتروژن اوره‌اي و كمترين ميزان تري‌گليسريد در جيره داراي 30 درصد سيلاژ و به ترتيب 18.29 و 39 ميلي‌گرم بود. مقدار اوره ادرار در گوسفندان با افزايش سطح سيلاژ كاكتوس يونجه در جيره به‌صورت خطي افزايش يافت (0.03=p).نتيجه‌گيري: سيلاژ مخلوط كاكتوس يونجه از ارزش تغذيه‌اي مطلوبي برخوردار است و اضافه كردن آن به جيره گوسفندان كرماني سبب حفظ شرايط بهينه شكمبه و بهبود قابليت هضم مواد مغذي شد. بنابراين مي‌توان از مخلوط كاكتوس علوفه‌اي و يونجه خشك تا سطح 30 درصد در جيره گوسفندان به‌عنوان خوراك جايگزين براي جبران كمبود خوراك دام در فصول گرم و در مناطق نيمه‌خشك بهره برد.