سياسي ‌شدن خشونت و سازوكارهاي دولت‌سازي در عصر پهلوي اول

«جنگ دولت را ساخت و دولت جنگ را» اين متافور يا استعاره معروف چارلز تيلي يكي از تاثيرگذارترين استدلال‌ها در زمينه جامعه-شناسي كلان تطبيقي است كه «جنگ» و »خشونت نظامي» را منشاء و منبع اصلي تغيير و تحول اجتماعي و بويژه فرايند «دولت‌سازي» معرفي مي‌كند. به اعتقاد تيلي، «خشونت» و اِعمال آن تنها هنگامي در جامعه سياسي به عنصري موثر، كارآمد و مشروع بدل گرديد كه «سياسي» شد، يعني زماني كه بر پايه سياست‌ دولت-ملت سازي به مثابه ابزاري در دستان «دولت مطلقه» براي «انباشت و انحصار قدرت»، با هدف حذف و به حاشيه راني رقباي داخلي و خارجي و اِعمال «كنترل اجتماعي» به خدمت گرفته شد. بر اين اساس، پرسش اصلي پژوهش حاضر اين است كه جنگ‌افروزي و سياسي‌شدن خشونت (يا كنترل و انحصار انواع خشونت پراكنده و بعضا نامشروع توسط حاكم مطلقه) در ايران عصر رضاشاه چگونه بسترهاي لازم را براي شكل‌گيري دولت مدرن فراهم آورد و چه جايگاه و كاركردي در پروژه دولت‌سازي پهلوي اول داشت؟ يافته‌هاي پژوهش با بهره‌گيري از رويكرد جامعه‌شناسي تاريخي «چارلز تيلي» و ايده محوري وي در خصوص هم‌پيوندي «جنگ و دولت‌سازي» نشان مي‌دهد كه حكومت پهلوي اول با اجراي مكانيسم‌هاي چهارگانه «حذف و ادغام» مانند؛ «جنگ-افروزي»، «نهادسازي»، «حفاظت» و «استخراج منابع»، از طريق توسعه و تحكيم اشكال جديدي از نهادهاي دولتي(نظامي، اداري، آموزشي، قضايي و...)، گام‌هاي موثري توانست در ايجاد تمركز‌گرايي سياسي و به طور كلي پيشبرد پروژه دولت‌سازي مدرن بردارد