تعالي در معماري ايراني با تأملي در حكمت متعاليه

بيان مسئله: به‌ نظر مي‌رسد يكي از اصلي‌ترين معضلات معماري امروز ايران عدم توانايي در بيان مفاهيم و ارزش‌هاي معنوي معماري ايراني است. مراد از معماري ايراني، معماري متكي و برآمده از حكمت ايراني اسلامي است كه در اين تحقيق، مصداق بي‌بديل آن يعني حكمت متعاليه موردنظر است. از آن‌جايي كه مطالعات اخير در حوزۀ حكمت معماري ايراني صرفاً بدون شناخت مباني عميق و مفاهيم معنوي مستتر در آن بوده است، تاكنون كالبد و فرم‌هاي معماري ايراني بيش‌تر مورد توجه قرار گرفته است كه براي حفظ ارزش‌هاي معماري ايراني ناكافي است. در اين ميان ارتباط نظر و عمل از روزن نگاه به مباني صدرايي براي يافتن و شناخت اين مفاهيم، مسئلۀ اين پژوهش است. يعني تأثير انديشه‌هاي صدرايي چطور مي‌تواند در خلق اثر متعالي نقش داشته باشد؟ هدف پژوهش: هدف اصلي پژوهش حاضر تبيين اسباب تعالي بخشي معماري ايراني با تكيه بر آراء و اصول نظري حكمت متعاليه است. در اين ميان ارتباط بن‌مايه‌هاي فكري از حوزۀ حكمت متعاليه به هنر و به‌طور اخص، اثر معماري كه ياري‌گر شناخت حقيقت هنر ايراني است مورد مداقه قرار خواهد گرفت.روش پژوهش: نوشتارحاضر از نوع پژوهش‌هاي بنيادي-نظري است. به اختصار مي‌توان گفت راهبرد انجام اين پژوهش استدلال منطقي است. داده‌هاي آن، عمدتاً از طريق مشاهده و مطالعات آرشيوي (اسنادي و كتابخانه‌اي) به‌دست آمده است. راه‌كارهاي مناسب و متناسب با موضوع از طريق تحليل اطلاعات، جمع‌آوري و تدوين شده است. اين پژوهش ازنظر ساختارگرايي با محوريت تأثير تفكر فلسفي در معماري انجام شده است. تحليل اطلاعات نيز براساس روش تحليل كيفي، انجام مي‌شود.نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج يافته‌ها مي‌توان بيان كرد كه حلقۀ گم‌شده در معماري معاصر ارتباط ميان هنر و حوزۀ مباني حكمت ايراني است كه بتواند ما را به درك مفهوم حقيقت برساند. حقيقت گم‌شده‌اي كه در معماري امروز منجر به عدم دستيابي به تعاريف دقيق از معيارهاي هويتي شده است و در پي آن بحران التقاط در معماري امروز را در پي داشته كه بن‌مايۀ ايراني ندارد يا برساختي از ايراني‌گري است. لذا رويكرد پژوهش حاضر نسبت به پژوهش‌هاي پيشين، بهره‌گيري از سه اصل؛ اصالت وجود، اصل تشكيك وجود و حركت جوهري در معماري ايراني و كشف اتحاد ميان مباني حكمت متعاليه و معماري ايراني است، نتايج حاصل از پژوهش حاضر برمبناي نظرات ملاصدرا حاكي از آن است كه معماري دربردارندۀ دو بٌعد وجود و ماهيت است. بٌعد ماهيت پاسخ‌گوي نيازهاي مادي و بٌعد وجود آن، حقيقتي است كه در خود آثار معماري نهفته شده است. با توجه به اصل اصالت وجود ملاصدرا مي‌توان اذعان داشت كه در معماري اصالت با بٌعد وجودي خواهد بود و اصل حركت جوهري، تعالي را از ماده تا معنا براساس مباني معنوي در قالب رموز سوق مي‌دهد كه اين تعالي قابل تشكيك خواهد بود. لذا مي‌توان با استفاده از مباني فكري ملاصدرا به اصولي براي رسيدن به تعالي، در معماري معاصر ايراني دست يافت.