بررسي جايگاه آستانگي در معماري خانه‌هاي ويلايي شمال بخش مركزي تهران در دورۀ پهلوي بر اساس مفهوم سكونت نزد نوربرگ‌شولتز

بيان مسئله: آستانگي، مرحلۀ مياني از فرايند گذار، شامل جدايي، انتقالي/ آستانه‌اي و پيوستن، نزد صاحب‌نظران انسان‌شناسي است. اين مفهوم، در امر سكونت نزد نوربرگ‌شولتز ناظر بر رابطۀ متقابل «سرگرداني» و «ماندن» در فرايند جدايي تا رسيدن ميان مراكز و راه‎ها، جهت ايجاد رابطه‌اي صميمانه با مكان جايگاهي اساسي دارد؛ دراين‌راستا، مجموعه ويژگي‌هاي آستانگي فضاها، حاصل از تبيين جايگاه آستانگي در سكونت برمبناي سلسله‌مراتب، تحت ‌عنوان ماهيت انفصالي- ‌اتصالي، گشودگي و نفوذپذيري، انعطاف‌پذيري و گوناگوني و پويايي قابل‌شناخت هستند.هدف پژوهش: هدف اين پژوهش، بررسي جايگاه آستانگي بر اساس ويژگي‌هاي فضايي حاصل از تبيين آستانگي در سكونت، در عرصه‌هاي سه‌گانۀ گذار نمونه‌هايي از خانه‌هاي ويلايي شمال بخش مركزي تهران در دورۀ پهلوي است. دراين‌راستا، اين پژوهش با ارائۀ نتايج خود، شناختي از كيفيات آستانگي فضاهاي مذكور با توجه به تغييرات آستانگي در دورۀ پهلوي در تهران  به‌عنوان پايتخت، به وجود مي‌آورد. نتايج پژوهش،  به‌عنوان پاسخي به چيستي جايگاه آستانگي در فضاهاي مذكور، مي‌تواند گامي در حوزۀ بررسي و طراحي فضاهاي قابل‌سكونت، به‌عنوان هدف معماري، به‌ ويژه مسكن، قلمداد شود.روش پژوهش: اين پژوهش توصيفي- تحليلي، ازطريق موردپژوهشي متكي ‌‌بر مطالعات اسنادي، مشاهدات ميداني، مستندنگاري و تحليل و مقايسۀ تطبيقي يافته‌ها انجام ‌شده است.نتيجه‌گيري: ماحصل تحقيق بيان مي‌كند، بيشترين تغييرات در «سلسله‌مراتب»، «انفصال- اتصال» و «گشودگي» در «محدودۀ ورودي بنا»، «ورودي اتاق‌ها» و «فضاهاي خارجي» است. اين تغييرات، به ‌ترتيب موجب غلبۀ گشودگي بر بستگي و انفصال بر اتصال؛ غلبۀ يكبارگي، ضعيف‌شدن حريم داخل اتاق - و در مواردي تقليل خوانايي هال ورودي- و اشراف شده‌اند. علاوه‌بر اين، «هال ورودي در تركيب با راه‌پله» و «فضاهاي نيمه‌باز» در نمونه‌هاي مطالعه‌شدۀ دورۀ دوم پهلوي، نسبت به دورۀ اول، به‌لحاظ «ماهيت انفصالي- اتصالي» قوي‌تر عمل كرده‌اند. از سوي‌ ديگر، همواره به شاخص‌هاي «انعطاف‌پذيري»، «گوناگوني» و «پويايي»، علي‌رغم اشراف، توجه شده و به‌خصوص در بخش «فضاهاي نيمه‌باز»، در بناهاي دورۀ دوم نسبت به دورۀ اول، در تقويت جايگاه آستانگي تأثيرگذارتر بوده‌اند.