مطالعه تطبيقي- انتقادي تجرد نفس از ديدگاه تفسيري فخر رازي و علامه طباطبايي

برخي از انديشه‌وران، بر اين باورند كه سكوت فخر رازي در موضوع تجرد نفس، نشان‌دهنده مادي دانستن آن است؛ درحالي‌كه از اقوال و ديدگاه‌هاي وي، به ‌مجرد بودن نفس مي توان رسيد ولي بيان فخر رازي با ديگر فيلسوفان مانند علامه طباطبايي متفاوت است. لذا نوشتار حاضر، با روش توصيفي- تحليلي، ديدگاه‌هاي اين دو مفسر بزرگ جهان اسلام را مقايسه نموده، آراء آن‌ها را به بوته نقد مي كشاند و نظر مرجح را مطرح مي سازد. درباره مسأله تجرد نفس، سه نظر اصلي وجود دارد. برخي نفس را مادي دانسته اند. دسته دوم آن را امري مجرد از ماده قرار داده‌اند و گروه سوم، دو مقام براي نفس قائل شده اند كه در مقام فعل، متعلق به ماده و در مقام ذات، مجرد از ماده است. آنچه از ميان آثار فخر رازي تحليل مي شود، تجرد نفس هم در ذات و هم در فعل است. در مقابل، علامه طباطبايي بهترين نظريه را عرضه مي‌كند و با آيات قرآن و استدلالات منطقي و عقلي اثبات مي نمايد كه نفس، ذاتاً مجرد از ماده است ولي ازنظر فعل، محتاج به ماده؛ زيرا اگر در مقام فعل، مجرد از ماده باشد، نمي تواند در اين جهان مادي با بدن جسماني ممزوج شود.