بررسي و نقد رويكرد مفسران دربارۀ جدال ابراهيم در آيۀ ۷۴ سورۀ هود

آيۀ ۷۴ سورۀ هود مجادله ابراهيم (ع) با خداوند دربارۀ قوم لوط را گزارش مي‌كند. در ارتباط با اين موضوع گفتگوهاي مفصلي ميان مفسران فريقين و حتي متكلمان آنها مطرح و محمل بروز شبهاتي نيز شده است، شبهاتي كه گاه عصمت ابراهيم (ع) را به‌صورت خاص و پيامبران را به‌گونۀ عام به چالش كشيده است. برخي موضوع جدال را شخص لوط (ع) و برخي قوم لوط دانسته‌اند. گروهي بر اين باورند كه جدال ابراهيم (ع) از باب جستجو و تحقيق بوده و برخي معتقدند جدال به معناي شفاعت است. پژوهش حاضر، پس از برشمردن آراي مختلفي كه دربارۀ جدال ابراهيم (ع) با خداوند مطرح شده، با بهره‌گيري از روش تحليل انتقاديِ مستند به آموزه‌هاي قرآني، به توصيف و نقد آراي مفسران فريقين در اين موضوع مي‌پردازد. با توجه به شخصيت دلسوزي كه از ابراهيم (ع) در قرآن كريم بازتابانده شده، به نظر مي‌رسد مفهوم جدال خواهش و دعايي بوده است از روي شفقت، به‌منظور يافتن راهي براي هدايت قومي كه در آستانۀ عذاب الهي قرار گرفته‌اند. اما به دليل آن‌كه، بر اساس علم الهي، اين بازگشت امكان‌پذير نبوده، با درخواست ابراهيم (ع) مخالفت شده ‌است. اين جدال، چون پيش از اعلام تصميم قطعي پروردگار بوده، نافي عصمت پيامبر نيست.