گفتمان‌كاوي آيۀ ۲۵ سورۀ انفال در تفاسير فريقين

گفتمان‌كاوي يكي از روش‌هاي جديد است كه به كشف معناي متن و لايه‌هاي زيرين آن مي‌پردازد. آيۀ ۲۵ سورۀ انفال از آيات موردبحث ميان عالمان مسلمان است كه نظرات تفسيري گوناگوني پيرامون واژۀ «فتنه» و مفهوم آن ذيل آيه مطرح شده است. توجه به گفتمان مطرح در آيه راهي براي دريافت‌هاي روشمند معناي مورد نظر در آن است. نوشتار حاضر به‌دنبال پاسخ به اين مسئله است كه محور اصلي گفتمان آيۀ ۲۵ سورۀ انفال چيست. ازاين‌رو، تلاش شد تا با در نظر داشتن ساختارهاي اجتماعي، فرهنگي و ارزشي‌اي كه متن در بستر آن به وجود آمده است به دريافت تازه‌اي از گفتمان آيۀ مورد نظر دست يافت. در پژوهش حاضر، كه به روش تحليل گفتمان انجام شد، با توجه به مفهوم‌شناسي واژۀ فتنه و ساختار زباني و دستوري آيه و با عنايت به روابط همنشيني و جانشيني، اين نتيجه حاصل آمد كه دالّ مركزي گفتمان مورد نظر مفهوم «ولايت» است. با توجه به سياق آيات و قرائن داخلي و بيروني، روشن مي‌گردد كه رسالت پيامبر گرامي اسلام (ص) و دين اسلام جرياني ولايت‌محور است و راه مقابله با فتنه‌ها تمسك به كتاب خدا و سنت پيامبر (ص) و همچنين ولايت است. گفتمان آيۀ ۲۵ سورۀ انفال گفتماني تحذيري و آگاهانه است كه روابط اجتماعي را ميان گروه‌هاي مختلف تنظيم مي‌كند. ازاين‌رو، فتنه در نظام مفهومي قرآن جايگاه ويژه‌اي مي‌يابد و ساختارهاي ارزشي و ضدارزشي حول دالّ مركزي اين گفتمان، كه ولايت‌مداري است، شكل مي‌گيرد.