زبان‏ حال‌سرايي در مقتل‏ هاي عاشورا: روايت حضرت قاسم بن الحسن (ع) در مقتل‏ هاي تاريخي- داستانيِ روضه الشهداء، طوفان البكاء و مُحرِق القلوب

زبان‏حال‏سرايي يكي از شگردهاي ادبي در مقتل نويسي است. اين شگرد بيشتر در مقتل‏هاي تاريخي- داستانيِ بعد از سدۀ نهم ديده مي‏شود. برخي از زبان‏حال‏ها به‏سبب تأثيرگذاري بلاغي، به تدريج به‏عنوان واقعيت تاريخي پذيرفته شده اند و تحليل و بررسي آن ها، دو هدف را برآورده مي‏كند؛ نخست اينكه سير تاريخي و تكويني زبان‏حال‏سرايي در روايت‏پردازي‏هاي عاشورا به زبان فارسي شناخته مي‏شود و ديگر اينكه سرچشمۀ برخي تحريفات در گزارش‏هاي تاريخي اين واقعه معلوم مي‏گردد. مقتل‏پژوهان، مقتل و مقتل‏نگاري را به دو نوع كلي تقسيم مي‏كنند: مقتل‏هاي معتبر و قابل استناد كه بيشتر شامل منابع كهن و نوشته‏هاي قرن دوم تا هفتم است و منابعي كه به داستان‏پردازي روي ‏آوردند و شامل مقتل‏هاي قرن هشتم تا چهاردهم هستند. در اين نوشته، زبان‏حال‏سرايي در سه مقتلِ تاريخي-داستانيِ روضه‏الشهداء، مُحرِقُ القلوب و طوفانُ البُكاء بررسي شده است كه از نظر گزارش تاريخي با نقد جدي مواجه هستند، اما از لحاظ نگارش ادبي و سبك هنري آن، قابل توجه مي‏نمايند. محدودۀ پژوهش، روايت نبرد و شهادت حضرت قاسم بن حسن(ع) است كه قصه‏پردازي‏هاي غير مستندِ بسياري در آن راه يافته است. نتيجۀ تحقيق نشان مي‏دهد بيشتر زبان‏حال‏سرايي‏ها مربوط به گفتگوي شخصيت‏ها، به‏ويژه خاندان امام حسين(ع) است كه بيشتر در خرده‏روايت‏هاي غير معتبر آمده است و محتواي عاطفي دارد.