كاركرد زبان استعاري در جنگ تعزيه فاخر

نوحه و تعزيه براي امام حسين(ع)در دورۀ قاجار به رشد قابل ملاحظه‌اي رسيد و چون مخاطب اين شعر، عموم مردم بود، كوشيد تا ساده‌ترين و اثرگذارترين قالب‌ها و اوزان را داشته باشد، و چون انديشة دينيِ گوينده و شنونده را دربرمي‌گرفت به نظم و صراحت روي آورد. نكته در اينجاست كه شكل ادبي زبان نيز، متاثر از انديشه و بي‌تكلف و تعقيد، به كاربردهاي بيانيي از تشبيه و استعاره و...روي آورد كه بتواند محمل بينش و نگرش نويسنده و مخاطبانش باشد. در اين تحقيق توصيفي – تحليلي، روش گردآوري اطلاعات، كتابخانه‌اي، روش تحليل داده‌ها، كيفي، و روش استدلال استقرايي است و به بررسي استعاره‌هاي ديوان ملاعلي فاخر پرداخته و كوشيده‌است به دريافتي از تفكر ديني شاعر و گرايش مردم و تناسب بين آن‌ها، دست يابد. يافته‌ها نشان مي‌دهند كه نوحه‌ها و مرثيه‌هاي ملاعلي با محوريت مظلوميت‌سرايي، دربردارندة گفتمان عاشورايي، مذهبي و ديني و با زباني ساده و كم تصوير، پربار از عاطفة حزن هستند. گرايش قلبي شاعر به تفكر شيعي، نوحه هاي او را به جايگاه بيان ايمانش به امامت اميرالمومنين بدل‌كرده‌است. شاعر از ميان استعاره‌ها، استعارة مصرحه را برگزيده و اغلب براي بيان مقامات معنوي و دنيوي، مهر به حضرت فاطمه و پهلواني امام علي(ع) به كار بسته است. غلبه در كاربرد آن‌ها با تركيب‌هاي وصفي و اضافيي (پَهلوِ عرصۀ شجاعت- عالم همه اسرار، محرم راز نهان) است كه به مبالغه و گاهي به اغراق نيز مي‌انجامد. پنج استعاره به حضرت نبوي ( اشرف خلق دو جهان، رسول دو سرا) و كمترين تعداد به حضرت زينب اختصاص يافته است