تصرف ذهني در تصوير آييني از درخت با نگاهي به مرقد آقا و وقت سايه‌ها

درخت به‌عنوان يكي از مهم‌ترين نمادهاي فرهنگي، آييني نقشي بارز در ادراك آدمي از هستي دارد. اين پژوهش با رويكرد شناختي و بهره‎گيري از ديدگاه فرانچسكو دسانكتيس، در باب تصوير خيالي و امر واقع نگاشته شده است. مطابق اين ديدگاه، بازنمود واقعيت بر اساس تصرف در تصويرهاي ذهني در دو اثر ادبيِ مرقدآقا از نيما يوشيج و وقت‎سايه‌ها نوشته محمود فلكي بررسي شده است. روش توصيفي، تحليلي پژوهش حاضر نشان مي‌دهد تصويرهاي مندرج در اين دو اثر در فرايندي دوگانه در وجهي ‌طبيعي و مقرون با واقعيت با عبور از گسترة مادي و عينيِ خود به سمت مفاهيم انتزاعي تغيير مي‌يابد. در مرقدآقا درخت، از مفهومي مركزي در روايتي واقع‎گرا به مفهومي انتزاعي و امر آرمانيِ فردي سودجو براي تحميق مردم تغيير مي‎يابد. در وقت سايه‌ها درخت در آغاز با مفهوم نمادين، اسطوره‎اي بازتاب مي‎يابد، اما در پايانِ رمان با غلبة فناوري و دنياي مدرن از وجوه انتزاعي مبتني بر خرافه به اضمحلال تصوير برساخت، تغيير مي‎يابد.