تأثير جهت جغرافيايي بر ويژگي‌هاي ساختاري جنگل در جنگل‌هاي زاگرس (مطالعه موردي: جنگل‌هاي تنگ‌دالاب استان ايلام)

مقدمه و هدف: مديريت جنگل با در نظر گرفتن وضعيت طبيعي جنگل و داشتن دانش كافي در رابطه با ويژگي‌هاي بوم‌شناختي گونه‌هاي جنگلي و وضعيت فعلي ساختار جنگل و پايش تغييرات ناشي از فعاليت‌هاي مديريتي مي‌تواند به اهداف مديريتي خود دست ‌يابد. اين پژوهش با هدف آگاهي از وضعيت ساختاري موجود، در منطقه جنگلي تنگ‌دالاب، در دو جهت جغرافيايي شمالي و جنوبي انجام شد. مواد و روش‌ها: به مركز دو رويشگاه شمالي و جنوبي، يك قطعه‌نمونه مربعي‌شكل يك هكتاري (ابعاد 100 × 100 متر) دائمي انتخاب و پياده ‌شدند. تمامي درختان و جست‌گروه‌هاي واقع در اين محدوده شماره‌گذاري و مشخص و متغيرهاي ساختاري كليه درختان موجود در قطعه‌نمونه اندازه‌گيري شد. براي مقايسه ميانگين‌ متغيرهاي مورد بررسي در هر دو رويشگاه، پس از آزمون همگني واريانس‌ها و نرمال بودن داده‌ها در متغيرهاي مورد بررسي، از روش آزمون نمونه t مستقل استفاده شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه توده جنوبي با تراكم 72 اصله گونه بلوط در هكتار كاملاٌ دانه‌زاد بوده و تيپ جنگلي آن، برودار (Quercus brantii Lindl) است، درحالي‌كه توده شمالي با تراكم 57 اصله در هكتار، 82 درصد آن دانه‌زاد و تيپ جنگلي‌اش، بلوط-زالزالك مي‌باشد. نتايج آزمونt  مستقل نشان داد كه تمامي متغيرهاي مورد بررسي در بين دو توده جنوبي و توده شمالي در سطح احتمال يك درصد تفاوت معني‌داري وجود داشت. ميانگين قطر در ارتفاع نيم‌متري و قطر برابر سينه درختان در توده جنوبي بيشتر از توده شمالي بود. پراكنش درختان در طبقات قطري توده جنوبي، نشان داد كه اين توده داراي ساختار همسال نامنظم با چولگي به چپ و بيانگر كاهش زادآوري در سال‌هاي اخير است. در توده شمالي افزون‌بر درختان شاخه‌زاد و جوان بلوط ايراني، در طبقات پايين قطري، تعدادي پايه جوان از درختان همراه، با قطر پايين ديده شد. نمودار پراكنش ارتفاعي درختان در توده جنوبي نشان داد كه بيشترين تعداد درختان در ميانه نمودار و در طبقات ارتفاعي 5 تا 11 متر حضور دارند. در توده شمالي، درختان شاخه‌زاد در طبقات پايين ارتفاعي (كمتر از 3 متر) حضور داشته، در حالي‌كه بيش از 80 درصد درختان دانه‌زاد آن، ارتفاعي بين 6 تا 11 متر دارند. نتايج بررسي رويه زميني در قطر 50 سانتي‌متري در هر دو توده نشان مي‌دهد كه اين متغير در توده جنوبي (26/41 مترمربع) به‎خاطر وجود درختان تك تنه و تراكم بالاتر، بيش از سه برابر توده شمالي (7/48 مترمربع) است. نتيجه‌گيري: برتري توده جنوبي نسبت به توده شمالي نشان داد كه جهت جغرافيايي تأثير عمده‌اي بر ساختار جنگل‌ها دارد. در برنامه‌‍‌ريزي مديريت پايدار جنگل، ضمن پايش ساختار توده‌هاي جنگلي طي دوره‌هاي زماني، حداقل ده ساله، لازم است به شرايط متفاوت جهت‌هاي جغرافيايي، جهت حفظ، احيا و توسعه اين جنگل‌ها توجه ويژه شود.