مدل‎سازي پراكنش مكاني بنه (Pistacia atlantica) به‎ كمك شبكه عصبي مصنوعي در پارك ملي خجير

مقدمه و هدف: بررسي حضور گونه ها در رويشگاه هاي جنگلي به‎منظور مكان يابي و شناسايي مناطق داراي توانايي كاشت و احياء موفق گونه‎ها و ارتباط حضور گونه‎ها با عوامل محيطي بسيار حائز اهميت است. در اين پژوهش، پيش‎بيني احتمال حضور و عدم‎حضور گونه جنگلي بنه در ارتباط با متغيرهاي محيطي (داده‎هاي توپوگرافي و خاكشناسي) در بخشي از پارك ملي خجير استان تهران به مساحت 120 هكتار مورد بررسي و مدل‎سازي با استفاده از شبكه عصبي مصنوعي و زمين‎آمار قرار گرفت. مواد و روش‌ها: نقشه‎هاي شيب، جهت و ارتفاع با استفاده از نقشه مدل رقومي ارتفاع (DEM) منطقه تهيه گرديد، نمونه‎برداري از درختان بنه در سطح موردمطالعه و در قالب نمونه‎برداري منظم- تصادفي براساس شبكه‎اي به ابعاد 100*150 متر با 61 قطعه نمونه 12 آري انجام شد. نمونه‎برداري از خاك در 17 قطعه نمونه با توجه به تنوع شرايط خاكي با برداشت مختصات مكاني قطعات نمونه انجام شد و متغيرهاي وزن مخصوص ظاهري، وزن مخصوص حقيقي، پتاسيم قابل جذب، درصد ازت، فسفر قابل جذب، درصد كربن آلي، هدايت الكتريكي، اسيديته، درصد اشباع خاك، درصد آهك خاك، درصد شن، درصد سيلت و درصد رس در آزمايشگاه مورد اندازه‎گيري قرار گرفتند. نقشه عوامل محيطي متغيرهاي خاك به‎كمك زمين‎آمار و با استفاده از نرم‎افزار GS+ تهيه شد. سپس مدل شبكه عصبي مصنوعي پرسپترون چند لايه بين ويژگي هاي محيطي به‎عنوان ورودي هاي مدل و حضور و عدم حضور بنه به‎عنوان خروجي مدل با استفاده از نرم‎افزار SPSS Modeler طراحي و اعتبارسنجي شد. در نهايت براساس نتايج مدل و نقشه رقومي عوامل محيطي با استفاده از نرم‎افزار ArcGIS نقشه پيش‎بيني احتمال حضور و عدم‎حضور بنه تهيه گرديد. يافته‌ها: نتايج به‎دست آمده از مدل شبكه عصبي تدوين شده نشان از صحت زياد شبكه عصبي مصنوعي (91 درصد) در پيش‎بيني احتمال حضور و عدم حضور بنه داشت و حاكي از ارتباط حضور بنه با متغيرهاي هدايت الكتريكي، وزن مخصوص ظاهري، جهت جغرافيايي، ميزان درصد ازت و ارتفاع از سطح دريا با ضريب اهميت به‎ترتيب برابر با 0/43، 0/21، 0/17، 0/15 و 0/50 مي باشد. همچنين، تطابق نقشه پيش‎بيني با نقشه واقعيت زميني با ضريب كاپا 0/651 در حد خوب ارزيابي گرديد. نتيجه‎گيري: نتايج نشان داد كه با دقت قابل‎قبولي امكان استفاده از تركيب داده‎هاي توپوگرافي و خاكي براي برآورد مشخصه حضور گونه بنه در جنگل‎هاي مورد تحقيق وجود دارد كه مي توان از نقشه هاي آن در شناسايي مناطق مستعد احياي رويشگاه اين گونه استفاده كرد.