بررسي تطبيقي رويكرد عقلي در تفاسير المنار و الميزان

اعتبار عقل و اعتماد بر آن در فهم كلام و كشف مراد الهي در ادوار مختلف سكه رايج مفسران بوده است، اما در قرن چهاردهم بي‌شك بارزه تفاسير، كاربرد عقل و تكيه بر آن است. المنار و الميزان به‌عنوان مهم‌ترين تفاسير قرن اخير در ضمن گرايش به مسائل اجتماع، عقل‌گرايي را در تفسير قرآن پيگيري كرده‌اند؛ با اين تفاوت كه المنار عقل را به‌عنوان منبع خود در تفسير برگزيده، اما الميزان ظواهر ديني و فهم دين را كه متوقف بر ظهور لفظ هستند، مستند به حكم عقل دانسته، ولي در تفسير، به منبعيت قرآن براي تفسير خود قائل بوده و عقل را به‌عنوان ابزاري براي فهم قرآن مي‌داند. در اين پژوهش به روش توصيفي تحليلي، با بررسي دو تفسير الميزان و المنار، به بررسي تطبيقي عقل‌گرايي در نظر اين دو مفسر تمركز نموده و مختصات عقل را از اين نظرگاه مقايسه خواهيم كرد. حاصل آنكه عقل در المنار به‌عنوان اﺑـﺰاري ﺑـﺮاي هماهنگ‌كردن اﺣﻜـﺎم و ﻣﻌـﺎرف دﻳﻨﻲ ﺑﺎ ﻣﻘﺘﻀيات زﻣﺎن ﺑﻪ‌ﻛﺎر بسته شده و ريشه در تجربه‌گرايي دارد، درحالي‌كه علامه طباطبايي با تخطئه عقل‌گرايي تجربي، حركت عقل ابزاري در مسير فطرت سالم را لازمه تمييز و تشخيص درست حق از باطل معرفي مي‌نمايد.