تعيين راهبردهاي برتر تخصيص منابع آب در آبخيز دربند سملقان

مقدمه و هدف كشور ايران در ناحيه‌ي خشك و نيمه خشك جهان است و يكي از مسائل اساسي در اين منطقه كمبود آب است. برداشت بي‏ رويه از آب‏ هاي زيرزميني بدون جايگزيني، در بسياري از آبخوان‏ هاي كشور از جمله آبخوان دشت سملقان استان خراسان شمالي موجب كاهش سطح آب زيرزميني شده است. اين پژوهش با هدف تعيين راهبردهاي مديريتي مناسب براي بهره‌برداري بهينه از منابع آب در آبخيز دربند سملقان با رويكرد SWOT انجام شده است. مواد و روش ها در اين پژوهش گام اول جمع آوري اطلاعات و آمار منطقه ي مطالعه‌شده بود و گام دوم جمع آوري كليه ي نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهديد منطقه، از ديدگاه 20 نفر از افراد خبره، استادان دانشگاه، كارشناسان و متخصصان منابع آب براي تصميم‌گيري راهبردها بود. در مرحله ي بعد، از شرايط منطقه و هدف انجام اين پژوهش گزارشي به آن ها داده شد و امتيازدهي عامل‌هاي داخل (قوت و ضعف) و عامل‌هاي خارجي (فرصت و تهديد) انجام شد. با بررسي تطبيقي عامل‌ها، با وضعيت فعلي و انتخاب گروه راهبردي برتر از ميان راهبردهاي SO، WO، ST و WT ماتريس SWOT تشكيل شد و مهم ترين راهبردهاي مديريتي سازگار با منطقه ارائه شد. نتايج و بحث جمع نمره‌هاي به‏ دست آمده از ماتريس ارزيابي عامل‌هاي داخلي و داخلي در ماتريس SWOT به ‏ترتيب قوت ها 1/838، ضعف ها 2/276، فرصت ها 1/908 و تهديدها 2/572 بود. نتايج نشان داد كه ضعف ‏ها بر قوت ‏ها غلبه داشتند و هم چنين تهديدها در مقايسه با فرصت ‏ها پيش‏رو بودند. از ديدگاه افراد خبره شركت‌كننده در جلسه‌ي طوفان فكري، راهبرد WT، بيش‏ترين استقرار را در ميان ديگر راهبردها داشت و راهبردهاي منطقه‌ي‌ مطالعه‌شده به راهبردهاي تدافعي نزديك بود. هدف اين راهبرد به حداقل رساندن زيان‏ هاي ناشي از تهديدها و نقاط ضعف است. نتيجه گيري و پيشنهادها پس از تعيين سنجه‌هاي ضعف، قوت، فرصت و تهديد، در نهايت راهبرد تدافعي به عنوان راهبرد مديريتي برتر در آبخيز دربند سملقان تعيين شد. با‏توجه‏ به نتايج و براساس فرصت‏ ها و قوت ‏هاي موجود و براي رسيدن به تعادل ‏بخشي آبخوان منطقه، مي‌توان راهكارهايي را پيشنهاد داد كه تا حد امكان تهديدها و ضعف ‏ها را خنثي كند. با هدر رفتن زمان به‌عنوان اصلي ‏ترين عامل فرصت، شرايط در آينده‌ي نه ‏چندان دور از حالت كنوني هم بسيار بحراني ‏تر خواهد شد. تغيير الگوي كشت و استفاده از گونه هاي كم آب خواه متناسب با اقليم منطقه، بهره گيري از فناوري هاي نوين براي بهبود الگوهاي تخصيص و عرضه‌ي آب، توسعه و ارتقاء مهارت هاي لازم براي استفاده كارآمد از منابع آبي در ميان بهره برداران از جمله مناسب ‏ترين راهكارهاي كاهش مصرف و نزديك شدن به هدف تعادل ‏بخشي سفره‌ي زيرزميني دشت سملقان است.