تعيين تغييرات بيلان آب و انرژي در مقياس ‌هاي مختلف زماني با استفاده از منحني بوديكو در آبخيز نير، اردبيل

مقدمه و هدف فهم درست مؤلفه‌ها و تغييرات بيلان آب در مطالعه‌هاي آب‌ شناختي و منابع آب اهميت قابل توجهي دارد. تغييرات اقليمي و فعاليت‌هاي انساني بر تغييرات رواناب، مديريت منابع آب و توسعه‌ي پايدار جامعه تأثير‌گذار است. در اين راستا، اين پژوهش با هدف تعيين و مقايسه‌ي تغييرات بيلان آب با استفاده از منحني بوديكو در استان اردبيل در آبخيز نير، انجام شد. مواد و روش‌ها منحني بوديكو براي آبخيز نير در مقياس‌هاي زماني ماهانه (فصلي و سالانه) محاسبه شد. در اين پژوهش، از داده‌هاي يك دوره‌ي آماري 33 ساله‌‌ي ايستگاه باران‌سنجي و تبخيرسنجي آبخيز نير براي محاسبه‌ي ميانگين بارش و تبخير-تعرق بالقوه استفاده شد. منحني بوديكو، يك رابطه‌ي غيرخطي است كه با محدوديت‌هاي فيزيكي تقاضاي آب جوي (PET ET) و عرضه (P ET) محدود مي‌شود و شاخص خشكي در منحني بوديكو تعادل بلندمدت آب را نشان مي‌دهد. نتايج و بحث نتايج نشان داد كه روند تغييرات جريان رود در مقياس سالانه به‌شكل مستقيم با تغييرات مؤلفه‌هاي آب و هوايي ارتباط داشت. اين در حالي بود كه بر اساس داده‌هاي واقعي، فقط در تعدادي از فصل‌ها روند تغيير جريان از تغيير مؤلفه‌هاي اقليمي تبعيت مي‌كرد. هم‌چنين در سال‌هاي مطالعه‌شده، توزيع داده‌ها در منحني بوديكو بيانگر آن بود كه اندازه‌ي مصرف آب در آبخيز نير از محدوده‌ي پيش‌بيني شده بر اساس منحني بوديكو، به انرژي و تعادل آب، دچار انحراف شده است. بيشترين و ميانگين و حداقل ET براي سال‌هاي بررسي‌شده به‌ترتيب 876/55، 431/85 و 277/88 به‌دست آمد. هم‌چنين بيشترين و ميانگين و حداقل نسبت PET/ P به‌ترتيب 0/07، 0/05 و 0/02 بود. بيش‌تر سال‌هاي مطالعه‌شده داده‌هاي مشاهداتي روي منحني بوديكو در محدوده‌ي محدوديت آب قرار داشتند، كه در آن، اندازه‌ي مصرف آب مشاهده‌شده (AET/P) برابر با پيش‌بيني مصرف آب (PET/P) بود. بر اساس نتايج، تغييرات در AET/P در سال‌هاي (1360، 1362، 1368، 1373، 1386 و 1389) كم‌تر بود. بر اساس تغييرات در اندازه‌هاي PET/P و AET/P نسبت به منحني بوديكو مي‌توان در خصوص توانايي آبخيز در تنظيم AET قضاوت كرد. نتيجه‌گيري و پيشنهادها نتايج اين پژوهش نشان داد كه با افزايش دما و كاهش بارش، اندازه‌ي تبخير-تعرق واقعي سالانه آبخيز افزايش يافت و منجر كاهش رواناب در آبخيز شد. اين نتايج مي‌تواند براي پيشنهاد‌ راهكارهاي مديريتي و سازگار با اقليم در راستاي استفاده‌ي بهينه از منابع آب به‌كارگرفته شود. سرانجام مي‌توان گفت كه اندازه‌ي تبخير-تعرق بالقوه در آبخيز مطالعه‌شده از اندازه‌ي بارش بيش‌تر بود. نتايج اين پژوهش مي‌تواند براي مديريت منابع آب با در نظر گرفتن محدوديت‌هاي تغيير اقليم و فعاليت‌هاي انساني به ‌كارگرفته شود.