نقش پزشكان و دانشمندان منطقه طبس در تاريخ پزشكي اسلام و ايران

زمينه و هدف: طبس يكي از شهرستان‌هاي استان خراسان جنوبي است كه با وجود پيشينه سترگ تاريخي، تاكنون از منظر تاريخ علوم پزشكي كمتر شناخته شده است. از اين نقطه نظر بررسي زندگاني و آثار برجاي‌مانده از پزشكان طبسي مي‌تواند راهگشاي آشنايي با آراي پزشكي ايشان باشد. در اين مقاله ضمن شناسايي پزشكان و دانشمندان طبسي در ادوار تاريخي، به معرفي اين گروه از دانشمندان فرهنگ و تمدن اسلام و ايران كه آثار مكتوب پزشكي و يا ميراث ارزشمندي را براي نسل‌هاي پس از خود به يادگار نهاده‌اند، نيز پرداخته مي‌شود.روش: پژوهش حاضر به روش كتابخانه‌اي و پژوهشي تاريخي (Historical Research) با رويكرد توصيفي ـ تحليلي انجام گرفته است. براي اطلاع از احوال پزشكان طبسي و آثار آنان به منابع مكتوب تاريخي و نيز مآخذ فهرست‌نويسي و پايگاه‌هاي رايانه‌اي مراجعه گرديده است.ملاحظات اخلاقي: در اين پژوهش موازين مرتبط با اصول اخلاقي همچون محرمانه‌بودن، رضايت شخص و آزادبودن شركت‌كنندگان در همكاري يا عدم همكاري در روند پژوهش رعايت گرديد.يافته‌ها: منطقه طبس در زمينه دانش پزشكي سهم قابل توجهي در منطقه جنوب خراسان داشته است، از جمله اين پزشكان، ميرزايحيي طبيب طبسي، ميرزاابوالحسن طبيب طبسي، ميرزااسدالله طبيب، غلامرضا اميرشيباني و حسن مجد بوده‌اند. در بخش آثار مكتوب مي‌توان از ترجمه كتاب خواص آيات قرآن يا ترجمه الدرالنظيم في خواص القرآن العظيم، شافي الاوجاع (ترجمه تقويم الابدان) و تأليف كتاب زبده العلاج (طب منظوم) و استنساخ پنج نسخه خطي نام برد. همچنين مشخص گرديد در شهر طبس بيمارستاني به نام بيمارستان شيباني وجود داشته است.نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي پژوهش مشخص شد كه منطقه طبس نقش مهمي در آموزش و درمان پزشكي و نيز انتقال ميراث پزشكي به نسل‌هاي پس از خود داشته، چنانچه چندين پزشك از جمله ميرزايحيي طبيب طبسي و ميرزاابوالحسن طبيب طبسي و... از اين منظر شناسايي و معرفي شدند. همچنين فرزندان طبس يك نسخه خطي تأليف و دو نسخه خطي را از عربي به فارسي ترجمه و پنج نسخه خطي را در موضوع علوم پزشكي استنساخ كرده‌اند. همچنين «بيمارستان شيباني» طبس تا پيش از ويراني آن در زلزله مهيب شهريورماه سال 1357، به ارائه خدمات بهداشتي درماني به مردم منطقه، مشغول به فعاليت بوده است.