سكته در ميان دولتمردان قاجاريه و خانواده آنان (1313-1298 ق./ 1896-1881 م.): علل و زمينه‌ها

زمينه و هدف: نوشته حاضر، پژوهشي موردي بر پايه جزئيات آماري است كه ميزان تلفات عارضه سكته (سكته مغزي و قلبي) در ميان دولتمردان 15 سال پاياني حكومت ناصرالدين‌شاه (حك. 1313-1264 ق./ 1996-1848 م.) و خانواده آنان را تخمين مي‌زند. پس از محاسبه اين آمار، با بررسي رژيم غذايي، ميزان تحرك و ويژگي‌هاي ارثي مبتلايان، زمينه ابتلا و سبب گسترش سكته در ميان طبقه مذكور نسبت به سه دهه پيش از آن تاريخ، مورد تحليل قرار خواهد گرفت.روش: تحقيقات موردي نيازمند داده‌هاي خُرد و آماري است كه اين جزئيات تا پيش از سده اخير در تاريخ پزشكي بسيار نادر است، اما از نيمه دوره قاجار نگارش آثاري رايج گشت كه اطلاعاتي اگرچه پراكنده، اما ريز و دقيق از امور بهداشتي جامعه ارائه مي‌دهند. اين مكتوبات خاطرات يا يادداشت‌هاي روزانه دولتمردان قاجاريه است؛ آثاري كه به ندرت مورد توجه پژوهشگران حوزه تاريخ پزشكي بوده است. داده‌هاي تحقيق حاضر از منابع مذكور و سفرنامه‌هاي دولتمردان قاجاريه فراهم آمده و به روش توصيفي ـ تحليلي، تدوين شده است.ملاحظات اخلاقي: راستي و امانتداري در ارجاعات كاملاً رعايت شده است.يافته‌ها: بخشي از يافته‌ها حاكي است كه رژيم غذايي آكنده از گوشت و چربي و توسعه نامتوازن اقتصادي ـ اجتماعي كه كم‌تحركي را در پي داشت، از عوامل عمده (نه‌تنها عامل) افزايش چشم‌گير سكته در ميان اعيان دولتي در دوره مذكور بوده است.نتيجه‌گيري: اين پژوهش نشان مي‌دهد كه رژيم غذايي و پيري بدنه دولت چگونه با همراه‌شدن با توسعه نامتوازن اقتصادي و اجتماعي در اواخر دوره ناصري، موجب افزايش ميزان سكته در ميان دولتمردان يا خانواده ايشان شده است. در دوره مذكور در حالي كه دگرگوني شيوه حمل و نقل از ميزان تحرك افراد مي‌كاست، بخش بهداشت و درمان در شرايط جديد راهكاري را براي حفظ سلامتي ارائه نكرد.