رهايي از نمودهاي بتان ناداني؛ مؤلفه‌هاي جزميت فكري و راهكارهاي مقابله با آن در انديشۀ ملاصدرا

ناداني و جزميت فكري همواره در دوره هاي تاريخيِ حوزه هاي معرفتي، حضور داشته و با تقابل با دانايي، چهرۀ خود را نشان داده است. ناداني با گسست از الزامات دانايي حاصل ميشود. گسترۀ ناداني در فرهنگ روابط اجتماعي، جايگاه مرجعيت علمي و بستر معرفتي را تهديد ميكند. ملاصدرا با طرح شكستن بتان ناداني، از نمودهاي عيني اين بتان در جامعه مينويسد. او معتقد است ارتقاي روابط اجتماعي نيازمند ساختن بسترهاي دانايي است و در صورت بيتوجهي، غلبه يي از ناكارآمديِ معرفتي پديد مي آيد. ملاصدرا با تحليل معناشناسي ناداني، از پرنمودترين نشانه‌هاي آن، يعني تحجر، ميگويد: هنجارهاي اخلاقي و الزامات معرفتي در تحجرِ ناشي از ناداني، كمرنگ ميشوند. نقد ناداني و سرزنش‌گري نادانان در تصويرسازي ملاصدرا، در چهار مؤلفۀ 1) عدم راستي‌آزمايي برداشتهاي ذهني با مقام واقع، 2) فقدان برگرفتِ وجوه مقايسه يي بويژه با ابعاد كاربستي آن ـ نظير ارزيابي غيرمنصفانه‌ـ ، 3) جمود فكري و 4) رقابت معيوب اجتماعي تبلور يافته است. رقابت معيوب اجتماعي به كيفيت بهره وري نادرست اشاره دارد. ملاصدرا در نقد فرهنگ زمان خويش، از ظهور ناداني در چهرۀ دانايي بعنوان يكي از آفتهاي مهم معرفتي نام برده است. او در تمامي نقاديهايش از اين فرايند متحجرانه، ضعف علم حقيقي در جامعه، گسترش بيخردي اجتماعي، تباهي عدالت اجتماعي و سست شدن بنيادهاي معرفتي جامعه را مهمترين پيامدهاي آن معرفي ميكند. ملاصدرا درمان ناداني را با توجه به طرح مشي زيست حكيمانه و توجه به الزامات آن، مطرح ميكند.