تحليل و بررسي استقرا و تجربه نزد ابن‌سينا

آراء ابن‌سينا درباره استقرا در ميان فيلسوفان مسلمان و حتي در ميان فيلسوفان غيرمسلمان متقدم، در شمار دقيق‌ترين نظرها است. اين فيلسوف نامدار ايراني، در همان چهارچوب ارسطويي به نقد استقراء ارسطو پرداخت و توانست با نقدي عالمانه، ناكارآمدي آن را نشان دهد. او با معرفي دقيق و موشكافانه مفهوم تجربه، استقرا را با يك قياس خفي همراه كرد تا از رهگذر اين همراهي مشكل دستيابي به يقين را حل كند؛ اما اين يقين نمي‌توانست مطلق باشد، به‌همين‌دليل به تعيين شرايط حصول يقين همت گماشت. او نشان داد كه يقينِ حاصل از تجربه، يقين مشروط است و تنها تحت شرايطي خاص حاصل مي‌شود؛ اما كبراي قياس خفي، قاعده اتفاقي است كه نقدهاي بسياري به آن وارد شده است. يكي از اين نقدها، كه مهم‌ترين آن‌ها نيز هست، تجربي‌بودن قاعده اتفاقي است. در اين مقاله پس از بيان نظر ابن‌سينا، قول خواجه نيز درباره تجربه و استقرا ذكر، و با استفاده از نظر خواجه درباره تجربه، تحليلي عقلي از قاعده اتفاقي بيان مي‌شود؛ سپس نشان مي‌دهد كه قاعده اتفاقي، قاعده‌اي عقلي است و با استفاده از اصل عليت مي‌توان تبييني عقلي از آن بيان كرد.