نقش كارآمدي حكم شرعي در قانونگذاري در حكومت اسلامي

يكي از مهمترين ضوابط قانونگذاري در حكومت اسلامي، لزوم رعايت احكام شرعي است. گاه عواملي باعث مي‌شود حكم شرعي در ظرف زمانه قانونگذار، كارآمدي خود را از دست بدهد، و نتواند اهداف مرتبط با خود را تأمين كند. موضوع مقاله حاضر، بررسي نقش كارآمدي و ناكارآمدي حكم شرعي در مقام قانونگذاري است؛. فرض بر آن است كه فقيه در مقام استنباط، همه ضوابط اجتهاد را رعايت كرده و به فتوا رسيده است؛ بنا بر اين از نقش كارآمدي و ناكارآمدي در فرايند استنباط سخن نمي‌گوييم.مهمترين نقش‌هاي كارآمدي و ناكارآمدي حكم شرعي در قانونگذاري عبارتند از: 1 تعيين فتواي معيار در قانونگذاري بر اساس كارآمدي حكم شرعي. 2. الزام قانونگذار به سكوت قانوني به دليل ناكارآمدي موقت حكم شرعي؛ 3. تعييين فتواي مناسب در قضاوت در موارد ارجاع قضات به فتاوا، و تفسير قانون در موارد سكوت حكمي قانون. مباحث اين مقاله از سنخ فقه قانونگذاري است. از اين رو، روش آن فقهي، و بر اساس مكتب اهل بيت عليهم السلام است. يافته‌هاي اين مقاله نقش دقيق كارآمدي و ناكارآمدي حكم شرعي را در تعيين فتواي معيار در قانونگذاري نشان مي‌دهد؛ و نقش آن در رجوع قضات به فتاوا و تفسير قانون در موارد سكوت حقيقي و حكمي قانون را تعيين مي‌كند.