دست يازي به زكات و خمس توسط فقير

كسي كه از اداي حقي عيني يا ديني به صاحب حق امتناع مي‌ورزد، ذيحق مي‌تواند نزد حاكم اقامه دعوي كرده و حق خويش را استيفا كند. طريق ديگري نيز تحت عنوان تقاص براي دست‌يازي به حق و البته مشروط به شرايطي مورد تجويز شارع مقدس قرار گرفته است. حال اگر كسي كه يك تكليف مالي مانند زكات يا خمس به عهده او آمده است اما از اداي آن امتناع مي‌ورزد، آيا در چنين فرضي نيز شخص فقير به‌عنوان ذينفع از پرداخت زكات و خمس مي‌تواند به قصد تقاص به دست‌يازي زكات و خمس از اموال غني اقدام نمايد؟ شرط اساسي در تحقق موضوع تقاص، ثبوت حقي از مدعي به عهده مدعي عليه است. برخي فقيهان اماميه به وجود اين حق فقير نسبت به غني اذعان مي‌كنند و دست‌يازي به زكات و خمس از اموال غني درصورتي‌كه غني از اداي آن امتناع ورزد را براي او تجويز مي‌كنند. اين مقاله مي‌كوشد با استفاده از روش توصيفي تحليلي، چگونگي تعلق حق فقرا به زكات و خمس در اموال غني را تبيين نمايد و بدين وسيله قول به جواز تقاص را مورد نقد قرار داده و قول اكثريت فقيهان مبني بر عدم صحت تقاص فقير از اموال غني را تقويت نمايد.