ضرورت مرگ و غايت آن از ديدگاه صدرالمتألهين شيرازي

چرا مرگ از امور ضروري اين عالم است؟ براي وصول به چه غايتي و بر مبناي كدامين حكمت، مرگ رخ مي‌دهد؟ و براي چه مرگ در نظام تكوين تعريف شده است؟ ملاصدرا ضرورت مرگ طبيعي را از منظر علت غائي ذاتي مرگ مورد مداقّه قرار داده است. بدين معنا كه با تحول و تكامل نفس از حيات مادي به سوي عالم آخرت، مرگ بدن امري ضروري است به ضرورت عرضي لاحق. پس غايت ذاتي مرگ تكامل نفس است كه از توابع و عوارض لاحق آن ترك بدن از سوي نفس و مرگ بدن است. در صورت مرگ بدن و ارتحال نفوس، بالضروره عوارض ديگري نيز بر آن مترتب مي‌شود، همچون امكان پيدايش ديگر انسان‌ها يا عدم شقاوت اهل تقوا و غير آن كه برخي به اشتباه آن‌ها را غايت ذاتي مرگ تلقي كرده‌اند. بدين ترتيب سبب فاعلي قريب مرگ، نفس و تحول و تكامل آن است. اسباب فاعلي بعيد مرگ، ملك‌الموت و ديگر علل حقيقي تأثيرگذار در مرگ است. توقف قواي ناميه و غاذيه كه در علوم طبيعي از آن‌ها بحث مي‌شود، از نظر ملاصدرا علل معدّه مرگ و از دلايلي ضعيف و اقناعي هستند و خود آن‌ها با علت غايي ذاتي توجيه‌پذير مي‌باشند.