بررسي تطبيقي تحليلي نظريه تجسم اعمال باتكيه‌بر ديدگاه سيد حيدر آملي و ملا هادي سبزواري

مسئله تجسم اعمال يكي از مباحث مهم پيرامون معاد است كه در آموزه‌هاي ديني مورد اشاره و تاكيد قرار گرفته است و انديشمندان بسياري اعم از متكلمان، فيلسوفان و عرفا درباره آن سخن رانده‌اند. در اين ميان، عرفان و حكمت صدرايي به وجود رابطه عيني و تكويني، ميان اعمال انسان با ثواب و عقاب باور دارند. پژوهش حاضر با مبنا قراردادن ديدگاه سيد حيدر آملي به‌عنوان نماينده عرفان و حكيم سبزواري به‌عنوان نماينده حكمت متعاليه، به شيوه توصيفي - تحليلي، درصدد كشف شباهت‏ها، تفاوت‏ها و ميزان تأثيرپذيري حكمت متعاليه از عرفان است. در پايان اين نتيجه به‌دست‌آمده است كه چيستي و چگونگي تجسم اعمال، از منظر هر دو انديشمند بيانگر يك حقيقت است و ديدگاه حكمت متعاليه، قسيم ديدگاه عرفاني نيست. آنچه مسلم است، عرفان در تقرير اين قاعده بر عينيّت و حضور اعمال انسان در مراتب وجودي، به‌صورت بالفعل اشاره دارد و حكمت صدرايي با تقريري برهاني و نوآوري‌هاي عقلاني، بر عليّت و ظهور ملكات نفس در مراتب مختلف وجودي تأكيد مي‏كند.