بررسي نقش اختلاف جنس در تاثير فلوكستين بر تغييرات رفتاري و بيوشيميايي در رت‌هاي نر و ماده در معرض استرس

سابقه و هدف: استرسورهاي غيرقابل پيش‌بيني، تغييراتي را درپارامترهاي رفتاري مانند رفتارهاي حركتي و اكتشافي، تغذيه و رفتارهاي جنسي و اضطرابي ايجاد مي‌كنند. استرس منجر به آزادسازي كورتيكوستروئيدها شده و در نتيجه، موجب اختلال در عملكرد بخش‌هاي مختلف سيستم عصبي مي‌گردد. كاهش در سطوح سيناپسي سروتونين و يا نوراپينفرين در بخش‌هاي مختلف مغز مانند قشر پره‌فرونتال و كاهش توليد BDNF در هيپوكامپ نيز ممكن است به عوارض ناشي از استرس كمك كند. PTSD (Posttraumatic stress disorder) در برخي از افراد پس از مواجهه با يك واقعه استرس‌زاي شديد بروز مي‌كند. درPTSD فعاليت و عملكرد بسياري از سيستم‌هاي فيزيولوژيك دچار اختلال مي شوند. فلوكستين با نام تجاري پروزاك، براي درمان اختلالات عصبي مانند افسردگي و اضطراب مورد استفاده قرار مي‌گيرد و بازجذب سروتونين را از طريق مهار عملكرد ترانسپورتر سروتونين (SERT) در نورون‌ها مهار مي‌كند. برخي مطالعات نشان داده‌اند جنس مؤنث به داروهاي ضد افسردگي گروه SSRIs بهتر از جنس مذكر پاسخ مي‌دهد كه مي‌تواند ناشي از تعامل بين مسيرهاي استروژني و سروتونرژيك باشد. BDNF يـك عضـو از خانواده نوروتروفين‌ها است و در تعدادي از بافت‌ها و سلول‌ها مانند مغز و خون بيان مي‌شود، نقش آن در تعـدادي از اخـتلالات رواني، مانند دپرسيون، اضطراب، اخـتلال در خـوردن و PTSD مشخص شده است. SPS (single prolonged stress) به عنوان يك مدل حيواني PTSD، باعث كاهش بيان mRNA مربوط به BDNF در هيپوكمپ رت‌ها شده و رفتارهاي شبه اضطراب را ايجاد مي‌كند. نقش اختلاف جنس در تاثير ضدافسردگي‌ها و مداخلات كلينيكي در بيماري‌هاي روان‌پريشي نيز مطرح مي‌باشد. هورمون‌هاي جنسي در زنان بر فارماكوكنتيك و اثر بخشي داروهاي ضد افسردگي تاثير مي‌گذارند. زنان نسبت به مردان در سال‌هاي توليد مثلي پاسخ بهتري به داروي فلوكستين مي‌دهند. با توجه به نتايج متفاوت در مورد اثر بخشي داروهاي موثر در درمان بيماري‌هاي روانپريشي در دو جنس، اين مطالعه با هدف بررسي پاسخگويي رت‌هاي نر و ماده مواجه شده با استرس به داوري فلوكستين، انجام پذيرفت.مواد و روش‌ها: در اين مطالعه تجربي، رت‌هاي نر و ماده نژاد ويستار با ميانگين وزني 200-250 گرم مورد استفاده قرار گرفت (به تعداد 56 حيوان، 8 گروه ۷ تايي). انتخاب تعداد حيوانات بر اساس مطالعات قبلي در اين زمينه بوده است. پس از دوره مداخله دارويي، و انجام تست خاموشي ترس و اضطراب، حيوانات تحت بيهوشي عميق كشته و نمونه خون جهت تهيه سرم براي اندازه‌گيري ميزان  BDNFو كورتيكوسترون (به وسـيله كيـت الاايـزا شركت  zeliboآلمـان و طبـق پروتكل كيت) جمع‌آوري گرديد. كليه آزمايشات طبق پروتُكُل كار با حيوانات آزمايشگاهي دانشگاه علوم پزشكي مازندران انجام شد. ايجاد PTSD از طريق  SPSدر سه مرحله انجام شد و مداخله دارويي، دوز دارو براي كليه گروه‌ها 10mg/kg/day به‌مدت 4 هفته حل شده در آب آشاميدني مي‌باشد. ارزيابي رفتارهاي شبه اضطراب با جعبه تاريك- روشن (L/D BOX)Light-dark box، ارزيابي توانايي فراموشي خاطرات آزاردهنده باآزمون خاموشي ترس و اندازه‌گيري BDNF و كورتيكوسترون در سرم به روش الايزا، انجام شد.يافته‌ها:  در اين مطالعه مشاهده شدكه رت‌هاي نر و ماده‌ايي كه درمعرض single prolonged stress قرارگرفته بودند، كاهش خاموشي ترس وافزايش رفتارهاي شبه اضطراب در تست جعبه تاريك- روشن و افزايش كورتيكوسترون سرم را نشان دادند. داروي فلوكستين منجر به افزايش درصد خاموشي ترس و كاهش تاخير ورود به ناحيه روشن، مدت زمان حضور در ناحيه روشن و تعداد rearing و هم‌چنين كاهش كورتيكوسترون سرم به‌صورت معني‌داري در هر دو جنس شد(0/05 P). تغيير ميزان BDNF در دو جنس قبل و پس از استرس معنادار نبود.استنتاج: مطالعه ما نشان داد كه قرار گرفتن در معرض استرس منجر به آسيب‌هاي رفتاري و بيوشيميايي در رت‌هاي نر و ماده مي‌گردد. استفاده از داروي فلوكستين mg/kg 10 به مدت 4 هفته باعث بهبود آسيب‌هاي ناشي از استرس شد اما اختلاف معنا داري در پاسخگويي دو جنس به درمان فوق مشاهده نشد.