بررسي روند تغييرات درآمد و هزينه بيمارستان‌هاي دولتي استان مازندران قبل و بعد از اجراي طرح تحول نظام سلامت

سابقه و هدف: طرح تحول سلامت با اهدافي نظير افزايش دسترسي مردم به خدمات سلامت، كاهش پرداخت مستقيم بيماران و بهبود كيفيت خدمات، از سال 1393 در سطح ملي اجرا شد. از آن‌جايي‌كه اين طرح ماهيتا با تغييرات قابل ملاحظه در بخش تامين مالي بيمارستان‌ها همراه بوده است، لذا اين مطالعه با هدف بررسي روند تغييرات درآمد و هزينه بيمارستان‌هاي دولتي استان مازندران قبل و بعد از اجراي طرح تحول سلامت، به عنوان دو شاخص مهم از شاخص‌هاي كليدي عملكرد مالي بيمارستان‌ها، انجام پذيرفت. مواد و روش‌ها: اين مطالعه از نوع گذشته‌نگر مي‌باشد كه در سال 1398 انجام شد. از آن‌جايي‌كه اين مطالعه به تاثير مداخله انجام شده به وسيله بخش دولتي از طريق مقايسه تغييرات در قبل و بعد از اجراي مداخله مي‌پردازد، لذا نوعي از مطالعه شبه ‌تجربي محسوب مي‌گردد. جامعه آماري شامل كليه بيمارستان‌هاي دولتي استان مازندران مي‌باشد. روش نمونه‌گيري سرشماري بوده و كليه 24 بيمارستان دولتي استان مازندران را پوشش داده است. بازه زماني مطالعه از سال 1389 تا 1396 يعني 4 سال قبل و 4 سال بعد از اجراي طرح تحول را در بر مي‌گيرد. در اين مطالعه از داده‌هاي ثانويه كه به‌طور روتين در سيستم اطلاعات نظام بيمارستاني كشور ثبت مي‌گردد، استفاده شده است. به منظور تهيه وگردآوري داده‌ها، يك چك ‌ليست محقق‌ساخته مبتني بر اهداف مطالعه و فراهمي داده‌ها در سيستم ثبت اطلاعات روتين بيمارستان‌ها تهيه شد كه عمدتا شامل متغيرهاي هزينه‌ پرسنلي، هزينه غيرپرسنلي، درآمدهاي نقدي، درآمدهاي بيمه‌اي و سال كاري بوده است. داده‌ها پس ازجمع‌آوري از سيستم اطلاعات الكترنيكي(HIS) جامع و متمركزكه حاوي كليه اطلاعات مالي و عملكردي تمام بيمارستان‌هاي استان مي‌باشد، استخراج و با استفاده از نرم‌افزار SPSS و بهره‌گيري از روش‌هاي آماري متناسب تجزيه و تحليل آماري گرديد.يافته‌ها: به‌طور كلي بعد از اجراي طرح تحول سلامت ميانگين هزينه‌ها در بيمارستان‌هاي مورد مطالعه از 249/613 به 771/552 ميليون تومان (2/61 برابر) و ميانگين درآمدها از 152/738 به 534/804 ميليون تومان (3/50 برابر) افزايش يافته است. لذا هم ميانگين هزينه و هم ميانگين درآمد در هر دو دوره 4 ساله قبل و بعد از اجراي طرح تحول به‌طور كلي سير افزايشي داشته‌اند ولي سرعت رشد هزينه‌ها و درآمدها در دوره قبل از اجراي طرح نسبت به دوره بعد از اجراي طرح كم‌تر بوده است، هر چند در همين دوره فاصله بين هزينه‌ها و درآمدها در حال افزايش بوده است. در دوره بعد از اجراي طرح به دليل افزايش سريع درآمدها در ابتداي اجراي طرح تحول، فاصله بين هزينه و درآمد نسبتاً كاهش داشته است، ولي به تدريج سرعت رشد درآمد نسبت به سرعت رشد هزينه كاهش يافته و در نتيجه فاصله بين هزينه و درآمد بيمارستان‌هاي مطالعه شده در پايان دوره مطالعه دچار فاصله بي‌سابقه‌اي شده است. هم‌چنين مشخص شده است كه در طول سال‌هاي مطالعه هزينه پرسنلي با شيپ‌هاي كم و زياد ولي دائما به سير صعودي خود ادامه داده است، در صورتي كه هزينه غيرپرسنلي، از سال 95 شروع به كاهش شديد و بي‌سابقه نموده است.استنتاج: اگر چه اجراي طرح تحول سبب افزايش گردش مالي بيمارستان‌هاي دولتي شده است، ولي به دليل افزايش ميانگين هزينه‌ نسبت به افزايش ميانگين درآمد آن‌ها، اجراي اين طرح سبب افزايش فشار مالي به بيمارستان‌ها و گسترش كسري درآمد نسبت به هزينه آن‌ها شده است. بنابراين شكاف بين هزينه و درآمد و روند صعودي اين شكاف در بيمارستان‌هاي دولتي مي‌تواند به‌عنوان چالشي براي تامين مالي بيمارستان‌ها و تضمين دسترسي نسبي مردم به اين خدمات در حال و آينده مطرح باشد.