مقايسه‌ تاثير كرم بابونه ( Matricaria chamomilla L) و كالنديت ‌اي بر روند التيام زخم جراحي در موش صحرائي

سابقه و هدف: تسريع درفرآيند التيام زخم اهميت زيادي دارد. زخم‌هاي پوستي با آسيب سلولي همراه هستند و مي‌توانند بر عملكرد فيزيولوژيك پوست تاثير بگذارند. فرايند التيام زخم چند مرحله‌اي است كه با استفاده از سلول‌ها، سايتوكين‌ها و سيستم عروقي رخ مي‌دهد. فرايند التيام زخم در فازهاي هموستاز، التهاب، پروليفراسيون و تكثير سلولي و اصلاح ساختار و شكل پوست انجام مي‌گيرد. استفاده از فراورده‌هاي گياهي در ترميم زخم‌ها به دليل خواص ضد التهابي، ضد باكتريايي و آنتي‌اكسيداني آن‌ها مورد توجه محققين قرار دارد. در طب سنتي ايران به‌طور جداگانه براي مصارف پوستي بابونه و هم‌چنين سرخارگل (Echinacea purpurea) و گل هميشه بهار (Calendula officinalis)شواهدي وجود دارد، ولي اثرات هم‌افزايي اين دو فراورده بر التيام زخم مشخص نيست. لذا اين مطالعه با هدف مقايسه‌ تاثير كرم بابونه (Matricaria chamomilla L) و كرم كالنديت اي (Calendite E) كه تركيبي از گل هميشه بهار و سرخارگل مي‌باشد بر روند التيام زخم جراحي انجام شد.مواد و روش‌ها: اين مطالعه مداخله‌اي تجربي بر روي 32 سر موش صحرائي نر انجام شد. رت‌ها بعد از بيهوشي و ايجاد زخم جراحي به چهار گروه 8 تايي كنترل (بدون مداخله)، بابونه (كاميل كرم) حاوي 0.5 درصد اسانس و 5 درصد عصاره بابونه، كالنديت اي با تركيب و نسبت عصاره هيدروالكلي گل‌هاي تازه گياه هميشه بهار (1 گرم) و عصاره هيدروالكلي سرخارگل(اكيناسه) (1.1 گرم) و كنترل (اوسرين) تقسيم شدند. در سه گروه مداخله و كنترل پايه (اوسرين) بعد از تميز كردن زخم با نرمال سالين، كرم‌ها روزانه به‌صورت يك لايه نازك بر روي سطح كامل زخم با آبسلانك ماليده مي‌شد و براي گروه بدون مداخله كنترل بعد از تميز كردن زخم با نرمال سالين اقدام خاصي صورت نمي‌گرفت. اندازه‌گيري مساحت زخم در روزهاي 0، 3، 7 و 21 با استفاده از نرم‌افزار IC measure انجام شد. مساحت زخم به ترتيب در روزهاي 0، 3، 7 و 21 و يافته‌هاي هيستوپاتولوژيكي در 7و21 روز مقايسه شدند. ميانگين و انحراف‌معيار مساحت زخم و امتياز هيستوپاتولوژيك بين گروه‌ها با آزمون ANOVA و كروسكال واليس و آزمون تعقيبي Dunn مقايسه شدند. از نرم‌افزار SPSS 26 جهت تحليل داده‌ها استفاده شد.يافته‌ها: مساحت زخم در روز سوم در بين گروه‌ها تفاوت نداشت ولي در روز هفتم، تفاوت معني‌داربود (0/020=P). ميانگين مساحت زخم در گروه كالنديت اي نسبت به گروه كنترل (0/008=P) و گروه اوسرين (0/019=P) به‌طور معنيداري كم‌تر بود. التيام زخم در روز بيست ويكم فقط در كالنديت اي و كاميل كرم به‌طور كامل حاصل شد. شاخص‌هاي هيستوپاتولوژي در روز هفتم در گروه كاميل كرم از نظر بازسازي سلول‌هاي پوششي نسبت به گروه‌هاي ديگر بهتر بود(0.038=P). در روز بيست و يكم از نظر بازسازي سلول‌هاي پوششي و روند فيبروپلازي گروه كالنديت ا‌ي و از نظر گستردگي واكنش فيبروتيك، ميزان ادم و آماس و ارزيابي خونريزي هم كالنديت اي و هم كاميل كرم تفاوت معني‌داري با گروه كنترل داشت (0/05 P).استنتاج: كالنديت اي و كاميل كرم بروي فاكتورهاي التيامي زخم اثرات مثبتي داشتند و عنايت به در دسترس و ارزان بودن آن، به‌عنوان فراورده گياهي بدون عارضه و مناسب، براي بهبود زخم پيشنهاد مي‌شود.