بازتاب باورهاي نجومي در اشعار عماد فقيه كرماني

درهم‌تنيدگي دانش نجوم با احكام و باورهاي نجومي، در گذشته، عامل گرايش عامۀ مردم به اين دانش و كاربرد فراوان آن در زندگي روزمرۀ آنان بوده ‌است. توجه ايرانيان به باورهاي نجومي، در شعر فارسي به‌خوبي بازتاب يافته‌ است؛ زيرا شاعران پارسي‌گوي، افزون بر اين‌كه خود اغلب با نجوم آشنايي داشته‌اند، از درون جامعه‌اي سر برآورده‌اند كه به اعتقادات نجومي سخت پايبند بوده‌اند. بنابراين تأمل در شعر پيشينيان تا حدي ما را با سير تغيير و تحول باورهاي نجومي در فرهنگ و زندگي ايراني آشنا مي‌سازد. عماد فقيه كرماني از گويندگان نامي قرن هشتم هجري است كه در قالب‌هاي گوناگون شعري طبع‌آزمايي كرده و اشعار فراواني از وي در ديوان و مثنوي‌هايي پنج‌گانه، موسوم به پنج‌گنج، بر جاي مانده‌ است. در اين پژوهش كه رويكردي توصيفي‌ـ‌تحليلي دارد و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي صورت گرفته، اشعار عماد فقيه كرماني از نظر كاربرد و كاركرد باورهاي نجومي بررسي و تحليل شده ‌است. نتيجۀ پژوهش گواه اين است كه در شعر اين شاعر، باورهاي نجومي تنوع و بازتاب بسيار دارد كه از ميان آن‌ها اعتقاد به آباء علوي و اُمهات سفلي، تأثير افلاك در سرنوشت آدميان، گردش و مدور‌بودن آسمان، طالع و كوكب بخت و خنياگري اختر زهره (ناهيد) پُربسامدتر است. عماد در شعر خود از اين باورها براي مضمون‌پردازي در قصايد مدحي، تحميديه‌ها، نعتيّه‌ها، شكواييه‌ها و... بهره برده ‌است. كاربرد فراوان باورهاي نجومي در شعر عماد نشانگر نفوذ و رواج آن‌ها در عصر وي و توجه او به فرهنگ و باورهاي عامه است.