محكوم بي محاكمه: (نقد پژوهش‌‌هاي انجام شده دربارۀ نسخۀ ناسخۀ مثنوي عبداللطيف عباسي و معرفي نسخ خطي آن)

ادبيات فارسي در شبه قارّۀ هند، صيتي گسترده و قلمروي بزرگ داشته است. در دوران سلطنت گوركانيان به ويژه اكبرشاه (م. 984 شمسي / 1014 قمري) و شاه جهان (م. 1044 شمسي /  1076 قمري )، ادباي فارسي‌گوي هندوستان، شگفتي ‌ها در زبان و ادب فارسي آفريده‌اند. يكي از اين آثار بي تكرار، تصحيح و تحقيقي است كه منشي ديوان شاه جهان، عبداللطيف عباسي گجراتي از مثنوي معنوي مولانا جلال الدين محمّد بلخي، عارف و شاعر بزرگ ادبيات فارسي به دست داده است. اين اثر كه تا روزگار ما پاي از نسخه‌‌هاي دست‌نويس فراتر نگذاشته بود، به تازگي با تصحيح متن و تحقيقاتي تكميلي، به چاپ رسيد و پنجره‌اي نو به متن پژوهي مثنوي گشود (عبداللطيف عباسي: 1400). اين بررسي، بيانگر آن است كه برخي از گزاره‌‌هاي نقدگونه بر اين اثر، بدون تماس كافي و دقّت وافي در متن، به‌شكل كلّي و متأثّر از فضاي عمومي پيرامون اين اثر در محافل علمي و ادبي، مطرح شده و طبعاً در نسبت با واقعيت اثر، خطاهايي در آن راه دارد. همچنان كه ستايش ‌هاي بدون تدقيق  نيز به همين عارضه مبتلاست. اين مقاله با پرداختن به سير پژوهش‌ها و داوري ‌هاي قبلي، ضمن معرفي نسخه‌‌هاي خطي نسخۀ ناسخۀ مثنوي، مي‌كوشد تا ارزش‌هاي ادبي و تاريخي اين اثر را بيرون از غبار داوري‌هاي كلّي، به پژوهشگران معرفي كند. درعين حال، بدون افراط در تصديق و تأصيل آن، پژوهشگران را به شناخت دقيق و فارغ از پيش داوري از اين اثر و بهره گيري از فوايد تاريخي انضمامي و اشتمالي آن دعوت كند.