تأثير فلسفۀ خيامي بر تكوين شخصيت زورباي يوناني

خيام نيشابوري يكي از پرآوازه‌ترين شاعران حوزۀ زبان فارسي است كه به شهرتي عالمگير دست يافت و رباعياتش به زبان‌هاي مختلف ترجمه شد. شمارگان بالاي انتشار اين اثر، باعث شد كه شاعران و نويسندگان بسياري در اقصي‌نقاط جهان، از فلسفۀ لذت‌گرايانه و اخلاقيات خاص او تأثيرپذير شوند. يكي از اين نويسندگان كه تحت ‌تأثير فلسفۀ خيامي قرار گرفته، نيكوس كازانتزاكيس يوناني است. كازانتزاكيس در پروردن شخصيت رمان خود؛ يعني زورباي يوناني، به‌‌ اندازه‌اي از فلسفه و اخلاقيات خيام تأثير پذيرفته كه گويي قهرمان رمان او، همان خيام نيشابوري است كه در شمايل پيري جهانديده و لذت‌گرا ظهور يافته است. پس از تطبيق اخلاقيات و تفكرات خيام و زورباي يوناني بر مبناي نقد تطبيقي آمريكايي، اين نتيجه حاصل شد كه مهم‌ترين اشتراكات فلسفي و شخصيتي آن دو از اين قرار است: مرگ‌انديشي، غنيمت‌شمردن دَم، سفارش به تساهل و خوش‌باشي، ستايش رقص و شراب و معشوق، ستيز با زهدفروشان رياكار، حيرت و شكاكيّت، چند‌و‌چون در كار خالق هستي، مادّه‌گرايي، نفرت از نوع بشر و... .